Mazury Zachodnie

www.fabryka-historii.pl

2011-02-02T04:37:00.001-08:00

Zapraszam wszystkich czytelników na www.fabryka-historii.pl

Co robili w Iławie słynni kurierzy Armii Krajowej?

2010-09-20T11:47:00.000-07:00

Wczesną jesienią 1942 roku, tuż po rozpoczęciu niemieckiej ofensywy pod Stalingradem, na peron dworca w Iławie wjechał Sonderzug wypełniony niemieckimi żołnierzami jadącymi z Heimatu na front wschodni. Było już późno. Na dworcu krzątali się niemieccy żołnierze. Jedni czyści i wypoczęci, w świeżych mundurach feldgrau, z błyszczącymi Verwundetenabzeichen wracali na Ostfront, inni zmęczeni, w wymiętym umundurowaniu, jechali na krótkie urlopy w stronę Rzeszy. Iława – ważny węzeł kolejowy w Prusach Zachodnich – była dla nich jedynie krótkim przystankiem w długiej podróży.

Więcej na www.fabryka-historii.pl

Szlakiem wielkich postaci: Najwierniejszy z wiernych

2010-04-19T11:59:00.000-07:00

Dnia 1 stycznia 1940 roku, w 94 dni po kapitulacji Warszawy i 86 dni po złożeniu broni pod Kockiem przez ostatnich walczących żołnierzy kampanii wrześniowej z Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie”, do barokowego kościoła w Poświętnem weszło trzech polskich żołnierzy w pełnym umundurowaniu i uzbrojeniu. Wśród nich był Józef Alicki, żołnierz Oddziału Wydzielonego Wojska Polskiego majora Hubala – jednego z pierwszych polskich oddziałów partyzanckich. „Przestaliśmy całą sumę – wspominał po latach Alicki – wówczas jeszcze nie wszyscy ludzie byli z nami otrzaskani, nic więc dziwnego, że zrobiło to na nich duże wrażenie”. W 6 lat po zakończeniu wojny Józef Alicki, wtedy już jeden z dwóch żyjących żołnierzy „Hubala”, którzy wyszli z dowódcą z Puszczy Augustowskiej i przebywali z nim aż do jego śmierci, zamieszkał w Iławie i tu zmarł w 1989 roku. Od 2000 roku jest patronem jednej z iławskich ulic.

Więcej na www.fabryka-historii.pl

Szlakiem wielkich postaci: Żelazny kardynał w Iławie

2010-01-20T02:20:00.000-08:00

Pokonał prawie 400 kilometrów, by spędzić tu zaledwie kilka godzin. Ten jeden dzień mieszkańcy Iławy zapamiętają jednak jako dzień szczególny. I nie tylko ze względu na znakomicie zorganizowane obchody Narodowego Święta Niepodległości. 11 listopada 2009 roku Iławę po raz pierwszy w dziejach miasta odwiedził Kardynał Świętego Kościoła Rzymskiego.

Były metropolita wrocławski ks. kardynał Henryk Gulbinowicz przyjechał do Iławy, aby 11 listopada przewodniczyć liturgii eucharystycznej uroczystej Mszy świętej w Kościele pw. Przemienienia Pańskiego. Przybył do „czerwonego” kościoła na zaproszenie proboszcza o. Wiesława Nowotnika OMI. – Znam się z księdzem kardynałem jeszcze z czasów mojej pracy w Markowicach, gdzie pełniłem funkcję dyrektora Niższego Seminarium Duchownego – wspomina o. Wiesław Nowotnik. – Pojechałem do kardynała Gulbinowicza, gdy przebywał w Olsztynie. Rozmawiałem z nim ponad dwie godziny. On bardzo lubi rozmawiać. Od razu, bez żadnego zająknięcia, zgodził się przyjechać do Iławy.

Z Wrocławia ks. kardynał Gulbinowicz wyjechał w nocy z 10 na 11 listopada. Podróż trwała ponad 6 godzin. Do Iławy przybył we wczesnych godzinach przedpołudniowych. – Jest to godne pochwalenia poświęcenie – mówi o. Nowotnik. – Ksiądz kardynał pokonał 400 kilometrów, by spędzić w Iławie zaledwie kilka godzin. Umawialiśmy się, że przyjedzie do nas pociągiem już 10 listopada, ale obowiązki zatrzymały go we Wrocławiu. Zrobił jednak wszystko, by dotrzeć do nas na czas.

Ksiądz kardynał Henryk Gulbinowicz przewodniczył liturgii eucharystycznej uroczystej Mszy świętej w Kościele pw. Przemienienia Pańskiego. Wygłosił również kazanie. – W swoim kazaniu ksiądz kardynał umiejętnie podkreślił rolę ojca i matki. Kilka razy powtórzył, że rodzina jest jedyną instytucją z ustanowienia Bożego – wspomina o. proboszcz. Po mszy były metropolita wrocławski wyszedł przed kościół, by pobłogosławić mieszkańców i porozmawiać z nimi. – Księdza kardynała Gulbinowicza interesowała szczególnie obecna sytuacja iławian. Sugerował nam, jak można dopomóc mieszkańcom w rozwiązywaniu problemów. Pytał o iławską młodzież i zaangażowanie naszych księży – dodaje o. Nowotnik. – Musiał zresztą dużo czytać o naszym mieście, znał szczegóły z dawnej i najnowszej historii Iławy.

Iława – jak podkreśla o. Wiesław Nowotnik – bardzo spodobała się księdzu kardynałowi. Bardzo żałował, że nie może zostać tu dłużej. – Powiedział, że chce przyjechać tu na wakacje i jeszcze bliżej poznać region, miasta i wsie powiatu iławskiego – wspomina o. Nowotnik.

Ksiądz kardynał Henryk Gulbinowicz urodził się 17 października 1923 roku w Wilnie. Święcenia kapłańskie otrzymał w 1950 roku z rąk abpa Romualda Jałbrzykowskiego. W 1959 roku, w cztery lata po ukończeniu studiów doktoranckich, przyjechał do Olsztyna, gdzie był profesorem teologii moralnej i etyki w Wyższym Seminarium Duchownym "Hosianum". W latach 1968-1970 był rektorem uczelni. 8 lutego 1970 roku otrzymał święcenia biskupie w prokatedrze białostockiej z rąk kardynała Stefana Wyszyńskiego. 3 stycznia 1976 roku mianowany został arcybiskupem metropolitą wrocławskim po zmarłym kardynale Bolesławie Kominku. Objął archidiecezję 12 stycznia, ingres do katedry we Wrocławiu odbył 2 lutego 1976 roku. Brał aktywny udział w pracach Episkopatu Polski zasiadając w Radzie Stałej Episkopatu, był członkiem Komisji ds. Duszpasterstwa Ogólnego, Komisji ds. Duchowieństwa, Komisji ds. Duszpasterstwa Emigracji. W latach 1977-1987 był profesorem teologii moralnej i Wielkim Kanclerzem Papieskiego Fakultetu Teologicznego we Wrocławiu. 25 maja 1985 roku kreowany kardynałem otrzymał tytuł prezbitera dell'Immacolata Concezione di Maria a Grottarosa. Pracował w watykańskich Kongregacjach ds. Duchowieństwa, ds. Kościołów Wschodnich i ds. Ewangelizacji Narodów. 3 kwietnia 2004 roku, po osiągnięciu wieku emerytalnego, został zastąpiony na stanowisku arcybiskupa metropolity wrocławskiego przez Mariana Gołębiewskiego, dotychczasowego biskupa koszalińsko-kołobrzeskiego.

Ksiądz kardynał Henryk Gulbinowicz jest autorem wielu prac dotyczących teologii moralnej, etyki, ekumenizmu oraz historii ziem wschodnich Polski. Zapamiętany zostanie jako podpora opozycji niepodległościowej i niekwestionowany autorytet moralny. W 2007 roku otrzymał status pokrzywdzonego przez komunistyczny aparat bezpieczeństwa.

Michał Młotek

Ksiądz kardynał Henryk Gulbinowicz w iławskim kościele. Z prawej strony proboszcz o. Wiesław Nowotnik OMI. (fot. Kamila Denkowska)

Tajna akcja rotmistrza Żychlińskiego

2009-12-29T03:04:00.000-08:00

Późnym wieczorem 9 lipca 1920 roku Jan Żychliński opuścił swój pokój w hotelu „Kronprinz” i ciasnymi uliczkami iławskiej starówki przeszedł w stronę mostu wychodzącego z Riesenburger Straße. Po kilku minutach równego marszu, zupełnie niezauważony, znalazł się w poprzecinanym przez wąskie alejki miejskim lasku, tuż przy małym dworcu kolejowym.

Więcej na www.fabryka-historii.pl

Szlakiem wielkich postaci: Jegor Titow Karpowicz i Iława

2009-11-30T11:08:00.000-08:00

Jeżeli – jak mówią lokalni historycy – Armia Czerwona weszła bez przeszkód do Iławy, to skąd w biografii radzieckiego sanitariusza Jegora Titowa Karpowicza zapis, że 21 stycznia 1945 roku w trakcie prób sforsowania niemieckiej linii obrony na południe od miasta, pod ciężkim ostrzałem artyleryjskim opatrzył 23 poważnie rannych żołnierzy i dwóch oficerów? Tego dnia i on sam został ranny, lecz – jak podają rosyjskie źródła – do końca dnia udzielał pomocy radzieckim żołnierzom walczącym o zdobycie Iławy. To jeden z wielu dowodów na to, że nie tylko toczyły się walki o Iławę, ale że udało się zatrzymać Armię Czerwoną w odległości kilkunastu kilometrów od miasta na tyle długo, by choć część mieszkańców wraz z wycofującymi się wojskami niemieckimi zdołała ujść – zgodnie z zaleceniami ówczesnego burmistrza Iławy – w kierunku Elbląga.

Na Iławę nacierał sprawdzony w ciężkich bojach 29 korpus pancerny dowodzony przez generała majora Małachowa. 20 stycznia 1945 roku przy pierwszej próbie podejścia do pierwszej linii obrony stracił wiele czołgów i samochodów pancernych. To zapewne te pojazdy – jak pisał Stefan Trykacz w książce „Ziemia Iławska – Mała Ojczyzna” – przez wiele miesięcy składowano na placu przed dworcem kolejowym i wzdłuż całej ulicy Dworcowej. Rosjanie po niepowodzeniu pierwszego podejścia do linii obrony zdecydowali się na obejście Iławy od północnego i południowego wschodu, dokąd wysłano dwie brygady pancerne i od północnego i południowego zachodu, dokąd skierowano dwie brygady piechoty zmotoryzowanej. W nocy z 21 na 22 stycznia Armia Czerwona zamknęła pierścień wokół Iławy. Nieznaczne walki toczyły się jeszcze na ostatniej linii obrony, która w pośpiechu powstawała późną jesienią 1944 roku. Zlokalizowano ją zaledwie kilkaset metrów od miasta i oparto o zabezpieczenie fortyfikacyjne składające się z czterech pobudowanych późnym latem 1939 roku schronów: we wsi Karaś, w pobliżu wsi Radomek, przy drodze na Radomno oraz Lubawę. To dlatego według relacji mieszkańców Iławy, którzy zdecydowali się na pozostanie w mieście lub którzy opuszczali je w pośpiechu na kilkadziesiąt minut przed wkroczeniem pierwszych żołnierzy, Rosjanie weszli do miasta po oddaniu zaledwie kilku strzałów.

Transporty wojskowe wraz z niemiecką ludnością cywilną odchodziły z iławskiego dworca do ostatniej chwili. Gdy ostatni pociąg przejeżdżał przez przejazd kolejowy przy ówczesnej ulicy Dworcowej, radzieckie czołgi zajmowały już drogę wychodzącą z miasta w kierunku Stradomna, przecinając połączenia kolejowe i drogowe Iławy z północą. Miasto było okrążone.

Większość mieszkańców opuściła jednak szczęśliwie Iławę już 19 stycznia, po nocnym nalocie bombowym, w wyniku którego ucierpiały zabudowania Starego Miasta i okolice dworca kolejowego. Tej samej nocy zwołano mieszkańców Iławy na rynku Starego Miasta i nakazano im opuszczenie Iławy drogą na Susz. Ludzie podążali na północ, w kierunku Zalewu Wiślanego lub północny zachód, na Pomorze. Nie wszyscy jednak zdecydowali się na opuszczenie Iławy, nie wszyscy też mogli, szczególnie osoby starsze, które nie przetrwałyby długiej podróży w prawie dwudziestostopniowym mrozie. Większość tych osób nie przeżyła najbliższych dni. Emil i Helene Brosowski, starsze małżeństwo, zostali zamordowani przez Rosjan 25 stycznia. Dwa dni wcześniej rozstrzelano sześćdziesięcioletniego Adolfa Stegmanna. Emil Scheffler, który zmęczony ciągłymi nalotami przybył do Iławy z Berlina, był świadkiem, jak Rosjanie oblewali benzyną i podpalali żywcem mieszkańców miasta. Najbardziej jednak cierpiały kobiety.

Najprawdopodobniej już kilka dni wcześniej miasto opuściła część załogi garnizonu, inne jednostki ze wschodu i południa przechodziły przez Iławę w stronę Grudziądza, być może Malborka. Z kim więc starli się na południe od Iławy żołnierze Armii Czerwonej? Najpewniej z Volkssturmem. W tej niezbyt doborowej jednostce walczyli między innymi czterdziestotrzyletni Otto Menz i pięćdziesięciosześcioletni Adolf Tillmann. Obaj mieszkali w Iławie, obaj zginęli tego samego dnia z rąk Rosjan. Marsz Rosjan opóźniały też 1224 Batalion Forteczny wsparty 507 Bryg.Panc. i częścią sił 18DGPanc, które w odpowiednim momencie wycofały się pospiesznie w kierunku Susza.

Trudno dziś wskazać dokładnie, ilu żołnierzy mogło zginąć w trakcie walk o przełamanie linii obrony Iławy. Zwykło się podawać liczbę niespełna 4 tysięcy, jako liczbę poległych żołnierzy radzieckich – nie pod samą jednak Iławą, a przy zdobywaniu całego dawnego powiatu suskiego. Cmentarz dla poległych pod miastem czerwonoarmistów znajdował się w Iławie, u zbiegu ulic Jana III Sobieskiego i 1 Maja. Szczątki "wyzwolicieli" spoczęły ostatecznie, po przeprowadzonej w latach pięćdziesiątych ekshumacji, na cmentarzu wojskowym w Braniewie.

Wśród nacierających na Iławę 20 stycznia 1945 roku żołnierzy radzieckich był Jegor Titow Karpowicz, instruktor sanitarny 173-go Pułku Piechoty. Urodził się 6 maja 1900 roku w chłopskiej rodzinie zamieszkującej w rejonie wołogodzkim. Ukończył 5 klas. W wieku 18 lat wstąpił jako ochotnik do wojska. Uczestniczył w rozpoczętej w wyniku rewolucji październikowej w 1917 roku rosyjskiej wojnie domowej. Po trzech latach wrócił do rodzinnego obwodu wołogodzkiego. Pracował w transporcie rzecznym. Nabyte w ten sposób doświadczenia umożliwiły mu wstąpienie do rosyjskiej Floty Bałtyckiej, gdzie od 1941 roku służył jako marynarz. W 1941 roku radziecka flota posiadała na Bałtyku 2 pancerniki, 2 krążowniki, 2 niszczyciele prowadzące, 19 niszczycieli, 65 łodzi podwodnych, 48 kutrów torpedowych i aż 659 samolotów.

Po zejściu na ląd, już jako żołnierz 90 dywizji piechoty, walczył o położone nad Zatoką Fińską miasto Łomonosow, dawną rezydencję carów rosyjskich. W tym czasie otrzymał ustawiony przez Prezydium Rady Najwyższej ZSRR medal za odwagę. W połowie 1944 roku Jegor Titow Karpowicz zasłynął po raz pierwszy jako żołnierz Frontu Leningradzkiego w walkach przeciwko niemieckiej Grupie Armii "Północ". Pod ciężkim ostrzałem przyszedł z pomocą rannym oficerom. 14 czerwca 1944 roku po raz kolejny w trakcie ciężkich walk opatrzył na polu bitwy w rejonie miasta Wyborg w obwodzie leningradzkim 23 żołnierzy, za co został przedstawiony do przyznawanego za sławne czyny odwagę, męstwo i nieustraszoność Orderu Sławy III stopnia, który wręczono mu ostatecznie 6 lipca 1944 roku, po kolejnej brawurowej akcji w okolicy Wyborga. W trakcie walk, które stoczono trzy dni wcześniej, został lekko ranny. Nie przeszkodziło mu to jednak w wyprowadzeniu z pola bitwy 19 rannych oficerów. 30 lipca 1944 roku otrzymał Order Sławy II stopnia.

W styczniu 1945 roku Jegor Titow Karpowicz wraz z 2 Frontem Białoruskim trafił do Prus Wschodnich. 20 stycznia 1945 roku walczył o przełamanie niemieckiej linii obrony na południe od Iławy. W trakcie ciężkich walk o zdobycie miasta opatrzył i wyniósł z pola bitwy 23 rannych radzieckich żołnierzy i dwóch oficerów. Sam został ranny, pomagał jednak walczącym towarzyszom do końca dnia. W nocy z 21 na 22 stycznia Armia Czerwona zamknęła pierścień wokół Iławy i po zajęciu miasta ruszyła dalej, na północ. Decyzją Prezydium Rady Najwyższej ZSRR za odwagę i męstwo wykazane w walce z hitlerowskim najeźdźcą, otrzymał 24 marca 1945 roku Order Sławy I stopnia. Zaledwie cztery dni później, 28 marca, opatrując radzieckiego żołnierza w trakcie walk na przedmieściach Gdańska, zginął od niemieckiej kuli. Został pochowany na "wyzwolonej" już polskiej ziemi, jak przystało na radzieckiego bohatera - z pełnymi honorami.

Jegor Titow Karpowicz nie był jedynym żołnierzem radzieckim, który zasłużył się w walkach pod Iławą. Już po "wyzwoleniu" Iławy i Ostródy, wyróżniono za postawę na polu walki między innymi porucznika Kokorewa, generała Polenowa, generała Radygina, generała Liashenko, pułkownika Volskiego, generała Sidorowicha, generała Małachowa, generała Popowa, pułkownika Koleshnikowa, podpułkownika Litwina, pułkownika Somowa, majora Aleksewa, pułkownika Dodonowa oraz generała Fiodorowa. Na pamiątkę zdobycia Iławy i Ostródy, 22 stycznia 1945 roku oddano w Moskwie dwadzieścia salw. Rozkaz w tej sprawie podpisał sam Marszałek Stalin.

Iława: Browarnictwo

2009-11-27T12:48:00.000-08:00

W Iławie - według dostępnych materiałów - w 1945 roku działały dwa duże browary i kilka rozlewni piwa. Nie znamy dokładnie, poza pewnymi wyjątkami, konkretnych lokalizacji. Wiemy jednak, że nad samym Jeziorakiem takich miejsc, od XIX wieku, było co najmniej piętnaście. Tyle bowiem znanych jest aktualnie porcelanowych korków z nazwiskami właścicieli.

Często wydobywana w trakcie prac budowlanych ziemia kryje w sobie unikalne pamiątki, które mówią nam dużo o mieście i jego mieszkańcach. W przypadku Iławy, która została doszczętnie zniszczona a wszelkie jej dobra splądrowane przez żołnierz radzieckich, każda, nawet z pozoru najmniej znacząca rzecz, jest niezwykle istotna. Najczęstszymi, nierzadko przypadkowymi znaleziskami są porcelanowe kapsle. Prawdziwymi unikatami - przedwojenne butelki, dziś znajdowane już praktycznie tylko na strychach kamienic czy w trakcie prac rozbiórkowych. Zachowało się ich niewiele. Dawniej bowiem traktowano szkło z większym szacunkiem niż dziś - zarówno porcelanowe korki jak i butelki po winie, piwie, likierze, oranżadzie czy wódce były wielokrotnie wykorzystywane przez rozlewnie.

Historia iławskiego browarnictwa nie jest dokładnie znana. Pierwsze informacje o istniejących na terenie Iławy browarach czy rozlewniach pojawiają się około roku 1860, później w latach siedemdziesiątych XIX wieku. Wcześniej, bo w 1706 roku, po wielkim pożarze miasta, podaje się budynek browaru wśród listy obiektów, które spłonęły. Nowy browar wybudowano w Iławie dopiero w 1720 roku za kwotę 140 Talarów. W 1806 roku wśród właścicieli iławskiego browaru podaje się niejakiego von Jackowskiego.

W drugiej połowie XIX wieku główną dźwignią szybkiego rozwoju miasta była budowa nowych połączeń komunikacyjnych łączących Iławę z miastami powiatu. W 1862 roku otwarto połączenie wodne z Elblągiem, w 1863 roku zmodernizowano drogę do Susza, w 1865 roku drogę do Lubawy zaś w 1874 do Kisielic. W latach siedemdziesiątych XIX wieku uruchomiono także połączenia kolejowe do Torunia i Ostródy oraz Malborka i Mławy. Inwestycje komunikacyjne i szybki rozwój miasta spowodowały duży napływ robotników i rzemieślników a także rozwój istniejących zakładów rzemieślniczych i przemysłowych. To właśnie popyt na piwo i wódkę wśród klasy rzemieślniczej i robotniczej powodował znaczny rozwój piwowarstwa w ogóle. I nie tylko w samej Iławie. W tym czasie w całej prowincji czynnych było aż 410 browarów. Do najbardziej znanych należały browary Wickbold, Ponarth, Schönbusch, Worienen i Bergschlößchen. Podatek piwny w roku 1872 wyniósł 214 392 Talary, natomiast w roku 1873 już 249 539 Talarów.

W Iławie oprócz browarów istniało także wiele rozlewni piwa, wina, wody mineralnej i oranżad. Do najbardziej znanych należała rozlewnia win i likierów Friedricha Bewersdorff oraz wytwórnia win, likieru i octu Hugo Nieckau. Położone na terenie dzisiejszych warsztatów szkolnych przy ulicy Konstytucji 3 Maja budynki tej rozlewni spłonęły już 18 stycznia 1945 roku, na cztery dni przed wejściem żołnierzy Armii Czerwonej. Tego dnia nadleciały od strony Lubawy dwa radzieckie samoloty, które zrzuciły bomby w okolicach dworca i starego miasta. Ucierpiały nieznacznie dworcowe baraki oraz wytwórnia Hugo Nieckau. Była to dopiero zapowiedź tego, co z całą siłą miało nastąpić po 22 stycznia.

W mieście były też składy i hurtownie napojów. Jeden ze składów przetrwał do naszych czasów, choć w nieco zmienionej formie. Dziś w zaciemnionych pomieszczeniach dawnego magazynu mieści się restauracja "Smocza Jama". W trakcie prac związanych z budową restauracji natrafiono na dużą ilość porcelanowych korków z całych Prus Wschodnich i kolorowej stłuczki. Do chłodzenia napjów składowanych we wspomnianym magazynie używano wyciętego z zamarzniętego Małego Jezioraka lodu, który przechowywano pod powierzchnią trocin w okolicy dzisiejszego Domu Weterana.

Browary DEUTSCH EYLAU:

Brauerei F. Boettcher, 1870 - 1895
Brauerei Eppinger 1870 - 1888
Brauerei Loesekraut - 1897
Brauerei Louis Döhring - 1898
Ostdeutsches Brauhaus, GmbH (g: 1876) 1900 - 1914
Brauerei Erich Boldt 1912 - 1914
Brauerei Bergschloss C. Tolcksdorff - 1924
Brauerei Hermann Bazmüller - 1930
Ostdeutsches Brauhaus, Inh. Otto Grosse - 1945

Piwo karmelkowe Brauerei Bergschloss Deutsch Eylau. Jedyna znana iławska butelka z oryginalną etykietą i papierową pieczęcią przy porcelanowym korku.

Butla Ostdeutsches Brauhaus - typ 1.

Butla Ostdeutsches Brauhaus - typ 2.

Jedna z kilku znanych butli Hugo Nieckau. W posiadaniu kolekcjonerów są także butelki ze szkła białego.

C. Krause Dt. Eylau - wytwórnia wody mineralnej.

Porcelanowe korki Hugo Nieckau

J. Bromberg - Dt. Eylau

H. Bentau - Dt. Eylau

*****Przedstawione butelki i porcelanki pochodzą z kolekcji członków Stowarzyszenia Badaczy Historii Deutsch Eylau "Ilavia"*****

Szlakiem fortyfikacji: Iława - przygraniczne miasto garnizonowe

2009-11-11T04:27:00.000-08:00

Nie trzeba być ani historykiem, ani architektem, ani też znawcą dziejów Iławy, by - przebywając w mieście - nie zauważyć pozostałości po dawnych obiektach wojskowych. Iława, z racji swojego położenia i przecinających się tu osi komunikacyjnych, pełniła ważne funkcje strategiczne. Obsadzona tysiącami żołnierzy, okopana z każdej niemal strony, do dziś kryje w swych granicach i poza nimi pozostałości po czasach swej wojskowej świetności.

Przygraniczne położenie Iławy sprawiło, że wybudowano w mieście aż cztery kompleksy wojskowe. Tuż nad brzegiem Małego Jezioraka, w miejscu, gdzie dziś mieści się Zespół Szkół Zawodowych im. Konstytucji 3 Maja, pobudowano koszary V regimentu kirasjerów. Spłonęły one doszczętnie w roku 1908. Doskonale zachowane są natomiast obiekty koszar artyleryjskich Hindenburga przy dzisiejszej ulicy Kościuszki, wraz z najbardziej charakterystycznym budynkiem "pod zegarem", znajdującym się przy samym przejeździe kolejowym. W 1954 roku w budynkach rozpoczęły swoją produkcję późniejsze Iławskie Zakłady Naprawy Samochodów.

Żołnierz 59. regimentu piechoty w Iławie (zdjęcie ze zbiorów własnych)

Zdjęcie żołnierza wykonane w Photogr. Atelier Alexander Sawitzki - Deutsch Eylau (zdjęcie ze zbiorów własnych)

Najbardziej rozpoznawalne są z kolei koszary artyleryjskie przy ulicy 1 Maja. Po wojnie, do roku 1947, znajdował się tu obóz przejściowy dla żołnierzy oraz niemieckiej ludności cywilnej. Później utworzono w nich Zakład Karny. Dostępne dla oczu obiekty koszar po wielu przebudowach nie przypominają dziś już dawnych rozległych koszar im. Blüchera. Ostatnie - Yorkkaserne, czyli koszary przy ówczesnej ulicy Yorkstrasse. W okresie międzywojennym stacjonowała tam 6 kompania 2 batalionu 3 pułku piechoty. W czasie II wojny światowej znajdowała się natomiast szkoła artylerii przeciwlotniczej Marynarki Wojennej. Obecnie mieści się tam szpital. W Iławie znajdowała się ponadto siedziba sztabów wojskowych jednej dywizji, dwóch pułków i dwóch brygad.

Koszary artyleryjskie (po lewej) i Yorkkaserne powstały, jak widać, już poza granicami Iławy

Niezwykle interesujące obiekty przetrwały także do naszych czasów w lasach okalających Iławę od południa. Tuż za stacją paliw przy drodze wylotowej na Sampławę, skręcając w prawo, w drogę prowadzącą obok starej zabetonowanej sosny, wejdziemy na teren starego poligonu wojskowego. Poligon zajmował ogromną powierzchnię a skoszarowani w Iławie żołnierze mogli przećwiczyć tu w zasadzie wszystko. Były tu bagna, stawy, oczka wodne, łąki, polany a przede wszystkim lasy. Dziś obszar ten przecinają stare okopy - niektóre przetrwały do naszych czasów nienaruszone w najbardziej niedostępnych miejscach. Skręcając od wspomnianej sosny od razu w stronę lasu, zauważymy głęboki rów przeciwczołgowy (widoczny doskonale z drogi Iława-Sampława). To już pozostałość po umocnieniach drugowojennych. Wchodząc do lasu nieco dalej, idąc leśną drogą i skręcając po niecałym kilometrze w lewo, później zaś wchodząc w głąb las w miejscu, gdzie zaobserwujemy charakterystyczne obniżenie terenu (niestety, trzeba to odnaleźć samemu), dojdziemy do ćwiczebnej rzutni granatów. To tu żołnierze ćwiczyli uzbrajanie i rzucanie granatów, co można jeszcze dziś zaobserwować po licznych dołach w promieniu kilkunastu metrów od charakterystycznego, dość głębokiego okopu. Rzutnia, ukryta prawie w środku lasu, przetrwała do dzisiaj. Składają się na nią głęboki rów w kształcie okręgu i pozostałości po dwóch betonowych obiektach.

Exerzier Platz czyli poligon wojskowy zlokalizowany był w lasach za dzisiejszym osiedlem Lubawskim

Jest jeszcze jedno miejsce na południowych krańcach miasta, które w prawie nienaruszonym stanie przetrwało do dzisiejszych czasów. To pruskie strzelnice, do których trafić można idąc ulicą 1 Maja, dochodząc do końca miasta i wchodząc w końcu w las skarpą w lewo. Kierując się na południowy wschód po przejściu niespełna jednego kilometra, ukażą się nam na wysokich skarpach wyraźne obiekty pobudowane z czerwonej cegły. Do strzelnic można też dojść od strony ulicy Wojska Polskiego. Na rozwidleniu dróg trzeba skręcić w prawo, podejść lekko w górę i skręcić do lasu bodaj w drugą dróżkę. Cały teren wokół strzelnic jest niezwykle interesujący. Okopy, transzeje, wały ziemne - wszystko to pozostałość po iławskich garnizonach, które wysyłały tu swoich żołnierzy na ćwiczenia.

Plan iławskich strzelnic z 1932 roku

Przecinające się osie komunikacyjne, w tym dawna Droga Rzeszy 127 (Grudziądz - Olecko), Droga Rzeszy 144 (Malbork - Lubawa) oraz węzeł kolejowy linii Malbork - Warszawa i Toruń - Królewiec pociągnęły za sobą konieczność stworzenia fortyfikacyjnego zabezpieczenia miasta od strony granicy z Polską, odległej zaledwie o kilkanaście kilometrów od Iławy. Umocnienia powstawały od wiosny do lata 1939 roku, a więc jeszcze przed niemiecką agresją na Polskę. W bezpośredniej okolicy Iławy pobudowano cztery obiekty ze zbrojonego betonu. Schrony składały się z pomieszczenia bojowego, magazynku i schodów z murami oporowymi. Obiekty usytuowano na drogach wylotowych z miasta: we wsi Karaś (posiada konstrukcję maskującą i jest unikatem w skali kraju, zlokalizowany na terenie prywatnym kilka metrów od szosy), przy drodze leśnej niedaleko linii kolejowej Iława-Toruń w okolicach Radomka (dziś całkowicie zniszczony, widoczne jedynie elementy zbrojenia), przy drodze na Radomno, zaledwie kilkaset metrów od granic Iławy (w 1944 roku został zmodernizowany na schron bierny, pobudowano między innymi stanowisko dla czołgu lub działa pancernego) oraz przy drodze na Sampławę, w rozwidleniu z drogą leśną na Dziarny. Wszystkie te obiekty połączone były podwójną linią okopów, część zachowała się do dzisiaj. Umocnienia Pozycji Iławskiej stanowią interesujący i dobrze zachowany (zniszczono jedynie schron pod Radomkiem, reszta przetrwała) przykład niemieckiej pozycji osłonowej, zabezpieczającej przed lekką bronią piechoty.

Schron przy drodze na Radomno

Oficerowie Wehrmachtu podczas pobytu w Iławie (zdjęcie ze zbiorów własnych)

Na kilka lat przed rozpoczęciem II wojny światowej, Niemcy przystąpili również do budowania umocnień od strony zachodniej, jednak ograniczono się jedynie do pobudowania kilku betonowych okopów. Jeden z takich okopów przetrwał na podmokłych i trudno dostępnych terenach w okolicach linii kolejowej Iława-Malbork. Po przejściu zaledwie 200 metrów wysokim nasypem kolejowym od dworca Iława Miasto w stronę przejazdu kolejowego na drodze Iława-Grudziądz, po lewej stronie ukaże się porośnięty mchem zabetonowany okop. Teren wokół okopu jest także niezwykle ciekawy, choć trzeba tu bardzo uważać - teren jest podmokły i można do niego dojść jedynie od strony torów kolejowych. Wprawne oko zaobserwuje tu wały ziemne, podmywane jednak przez stojącą tu cały czas wodę, która zabytkowym przepustem (zapewne z czasów budowy linii kolejowej, a więc z końca XIX wieku) uchodzi powolnie pod torami kolejowymi w stronę dawnego tartaku, a dalej do jeziora Jeziorak.

Ściana betonowego okopu w okolicach dworca Iława Miasto. Jak widać, budowniczowie lub żołnierze zostawili tu swój ślad (fot. Michał Młotek)

Jeszcze inny ciekawy obiekt znajduje się w granicach miasta. To umocniony kamienny most kolejowy (linia Iława-Olsztyn) nad rzeką Iławką ze stanowiskami obronnymi (postenstandami). Po zachodniej stronie mostu do niedawna znajdowała się jeszcze wartownia dla 10 żołnierzy. Inne interesujące obiekty znajdują się w rejonie lokomotywowni (należy iść ulicą Wojska Polskiego prawie do granicy miasta). Przy samej drodze znajduje się wejście do schronu przeciwlotniczego. Na terenie lokomotywowni za przejściem służbowym dla pracowników znajduje się niewielkich rozmiarów pomnik poświęcony ofiarom hitlerowskiego obozu pracy, który znajdował się w Iławie.

Pomnik poświęcony ofiarom hitlerowskiego obozu pracy znajduje się na terenie lokomotywowni, tuż za służbowym przejściem dla pracowników kolei

Wiadukt kolejowy i zejście do schronu przeciwlotniczego

Parada wojskowa 152 regimentu na rynku Starego Miasta. Rok 1899.

Wycieczka po Iławie

2009-11-05T04:24:00.000-08:00

Czas na poznanie siedmiowiekowej historii Iławy poprzez niezapomnianą wędrówkę jej ulicami. Przedstawiam propozycję wycieczki ulicami miasta, nie tylko śladem znanych zabytków i budowli, ale też miejsc, z istnienia których nie każdy zdaje sobie sprawę i takich też, które znajdziemy już tylko na starych pocztówkach. Często wiążą się z nimi ciekawe historie i tajemnicze podania. Jestem przekonany, iż całość przyczyni się nie tylko do „zrozumienia” naszego miasta, ale również poznania jego siedmiowiekowej i nie do końca odkrytej jeszcze historii.

Centrum Iławy i Mały Jeziorak z lotu ptaka (fot. Archiwum Urzędu Miasta Iławy)

Iława z lotu ptaka (fot. Archiwum Urzędu Miasta Iławy)

Stare Miasto

Naszą wycieczkę rozpoczynamy w miejscu, gdzie wszystko się zaczęło. To właśnie tu krzyżaccy budowniczowie ulokowali centrum średniowiecznej Iławy i tu, przez wiele następnych lat, skupione było życie całego miasta. Rynek do dziś zachował kształt nieregularnego kwadratu. W miejscu centralnym placu znajdował się budynek pełniący funkcję ratusza. Z samego rynku wychodziły pod kątem prostym z każdego rogu po dwie ulice dzielące miasto na osiem bloków. Blokiem dziewiątym był oczywiście sam rynek. Stare Miasto posiadało przepiękną, kształtującą się przez wiele wieków zabudowę, bez wątpienia jedną z najpiękniejszych w całych Prusach Wschodnich. Dziś można już ją jedynie podziwiać na starych pocztówkach. W nocy z 21 na 22 stycznia 1945 roku do miasta wkroczyła Armia Czerwona. Po niewielkich walkach na przedmieściach, oddziały radzieckie weszły do Iławy od strony Lubawy i Radomna. Pragnąca zemsty barbarzyńska Armia Czerwona systematycznie plądrowała, niszczyła i podpalała wspaniałe iławskie kamienice. Wywoziła jednocześnie z miasta wszystko, co się dało. Lata powojenne to więc okres odgruzowywania i powolnego odbudowywania miasta, także iławskiej starówki, która została bezpowrotnie zniszczona. W wycieczce po Iławie starać się więc będziemy pokazać Państwu te obiekty, które świadczą o dawnej świetności miasta. Iława powstała na miejscu, gdzie wcześniej najprawdopodobniej znajdowała się osada staropruska. Zarówno osada jak i lokalizacja średniowiecznego miasta nierozerwalnie jest złączona z obszarem dzisiejszego Starego Miasta. Relikty ówczesnej zabudowy architektonicznej znajdują się pod ziemią i mają ogromne znaczenie dla poznania burzliwej historii miasta, szczególnie roku 1945.

Tablica plebiscytowa

W drodze do pobliskiego kościoła, mijamy wmurowaną w budynek mieszkalny tablicę informującą, że w miejscu tym znajdowała się siedziba Miejskiego Komitetu Plebiscytowego. 11 lipca 1920 roku odbył się plebiscyt, który miał zadecydować o przyłączeniu naszych ziem do Polski lub Niemiec. Za przyłączeniem Warmii, Mazur i Powiśla do Polski zagłosowało jedynie kilka procent uprawnionych. Wydarzenie to odbiło się szerokim echem w całym kraju i na stałe zapisało się w historii miasta i okolic. Warto wspomnieć, że w ramach udziału w akcji przedplebiscytowej odwiedziło Iławę wiele uznanych w kraju i za jego granicami osobistości, między innymi wybitny pisarz i działacz społeczny Stefan Żeromski, poeta Jan Kasprowicz i historyk sztuki Władysław Kozicki.

Kościół i mury miejskie

Spod tablicy kierujemy się w stronę dziedzińca pobliskiego kościoła. To najstarsza zachowana budowla w mieście. Została ona wkomponowana w południowo-wschodni kąt murów miejskich. W dawnych czasach kościół górował nad całością miasta i stanowił część miejskich fortyfikacji. Kościół pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego zbudowany został w latach 1317-1325 w miejscu, gdzie uprzednio znajdowała się kaplica. W roku 1550 zbudowano wieżę, zaś w 1624 roku dobudowano kruchtę. Najpiękniejsze elementy architektoniczne widoczne są gołym okiem: zakończone wimpergami słupki znajdujące się na dachu, nisze, wąskie i długie okna, przypory oraz wieża. Nie można pominąć i warto zapoznać się z całą aurą widoczną wokół kościoła, którą tworzy budulec - czerwona cegła oraz zieleń wkomponowana w otoczenie. Charakterystyczne są również masywne drzwi wejściowe ze ślepym naświetlem dekorowanym rozetą. Warto także choć na chwilę wstąpić do środka budowli i, w miarę możliwości, zwiedzić kościelne podziemia, podziwiać zabytkowy ołtarz i organy.

Widok na kościół z wieży ratusza miejskiego (fot. Michał Młotek)

Widok na wieżę kościoła spod ratuszowych arkad (fot. Michał Młotek)

Kościół z lotu ptaka (fot. Archiwum Urzędu Miasta Iławy)

Nierozerwalnie z Kościołem związane są mury miejskie, które zostały zbudowane około połowy XIV wieku. Były one włączone do systemu obronnego miasta. Prawdopodobnie elementami murów było 5 baszt i 2 bramy: Lubawska i Prabucka. Przy murach znajdowała się dookolna uliczka. Obecnie mury zachowały się tylko fragmentarycznie i na kilku odcinkach: przy skarpie w części wschodniej (przy fosie), przy narożniku północno-wschodnim fosy, od strony południowo–zachodniej (od strony jeziora), od strony zachodniej - przy ulicy osiedlowej oraz w zachowanym fragmencie baszty znajdującej się wewnątrz posesji kościelnej. Mury zostały wzniesione częściowo z kamienia polnego i łamanego, między którym znajduje się zaprawa wapienna. Widoczne są także fragmenty murów wykonane z cegły.

Warto również zwrócić uwagę na najstarsze znajdujące się na terenie miasta drzewo (dziedziniec kościoła). To dąb, który posadzony został tu w roku 1871 po wygranej przez Prusy wojnie z Francją. W wyniku poniesionej klęski, Francja musiała zapłacić ogromną kontrybucję, która przeznaczona została między innymi na wybudowanie Kanału Ostródzko-Elbląskiego. Dzięki temu można dziś z samej Iławy dopłynąć do Bałtyku. Przy kościele znajduje się również budynek, który ma w przyszłości spełniać funkcję muzeum. Razem ze ścieżką dydaktyczną wokół gotyckiej świątyni i punktem widokowym na wieży stanowić będzie jeden z atrakcyjniejszych elementów podczas zwiedzania miasta.

Kamień 700-letniej Iławy

W drodze do pobliskiego ratusza miejskiego, mijamy okolicznościowy kamień. Ustawiony jest on mniej więcej w połowie drogi między kościołem a ratuszem. Okazją do postawienia go w tym miejscu były obchody 700-lecia miasta. Oprócz herbu Iławy, znajdują się na nim herby miast partnerskich Iławy: holenderskiego Tholen, niemieckiego Herborn i litewskiego Gargždai.

Ratusz

Tuż obok kamienia 700-letniej Iławy piętrzy się przy ulicy Niepodległości budynek Ratusza Miejskiego. W 1706 r. spłonął właściwy ratusz, który znajdował się w centralnej części dzisiejszego Starego Miasta i nigdy nie został odbudowany w miejscu swojej pierwotnej lokalizacji. To wielka strata dla miasta, a szczególnie dla samej starówki, która dzisiaj nie przypomina już miejsca, w którym można zaczerpnąć prawdziwego i historycznego powietrza.

Współczesny budynek ratusza powstawał w okresie od 1910 do 1912 roku już poza obszarem starówki, ale przy głównej ulicy miasta – Kaiserstrasse (ulica Cesarska). Ratusz jest obiektem, obok którego nie przejdzie obojętnie - ani mieszkaniec Iławy, ani turysta. Bryła budynku składa się z kilku części i została wzniesiona na rzucie dość rozbudowanym. Jednym z ciekawszych elementów części głównej (środkowej) są schody zewnętrzne po obu stronach drzwi wejściowych o charakterze reprezentacyjnym. Dolna część schodów osłonięta jest obustronnie ogromnymi i masywnymi wolutami, a każda z nich zakończona jest płaskorzeźbą w postaci lwiej głowy z otwartą paszczą. Drzwi wejściowe ograniczone są po obu stronach szerokimi i półkoliście zamkniętymi oknami z bogatą ornamentyką: pod parapetami tralki, a nad oknami profilowane arkady. Drzwi z 3 płycinami z dekoracją płaskorzeźby w postaci plakiety roślinnej, nad nimi zaś znajdują się nadświetle promieniście ukształtowane. W wyższej kondygnacji znajdują się 3 wysokie okna oddzielone od siebie pilastrami toskańskimi z doskonale widocznymi kanelurami, czyli żłobkami. Nad oknami umieszczone są trójkątne naczółki z dekoracją środkową w postaci masek ludzkich. Powyżej znajduje się fryz joński koronujący elewację. W części dachu znajdują się 3 facjatki, a zwieńczeniem jest dwustopniowa wieża z tarasem i tarczą zegarową z hełmem. Skrzydła budynku zostały współcześnie poszerzone. Wewnętrzne części skrzydeł to koszowe arkady, dźwigające taras ograniczony balustradą tralkową. W podcieniach obserwujemy wielkie i szerokie okna zakończone łukiem koszowym. Przy tarasie widoczne są 3 pary okien prostokątnych, a nad nimi trójkątne naczółki. W części dachu znajdują się 3 facjatki. Strona południowa ratusza to współczesna dobudówka. Przed budynkiem znajduje się dziedziniec, sięgający współcześnie samej ulicy. To bez wątpienia miejsce, któremu w swojej wycieczce po Iławie należy poświęcić najwięcej czasu. Przyciąga on swoją monumentalnością oczy turystów i mieszkańców miasta. Jest najbardziej reprezentacyjnym budynkiem miasta i przez wiele lat nazywany był perłą Prus Wschodnich. Dziś mieszkańcy nazywają go perłą Warmii i Mazur, bowiem każdy wie, że nie ma piękniejszego budynku w całym województwie. W prawym skrzydle ratusza mieści się dziś Informacja Turystyczna.

Kinoteatr, Aleja Pojednania, Bulwar im. Jana Pawła II

Tuż obok, kierując się pod lewą lub prawą arkadą w stronę pobliskiego jeziora, znajduje się kolejny ciekawy zabytek - budynek dzisiejszego Kinoteatru. Bryła budynku usytuowana jest na planie prostokąta z dobudówką od strony jeziora i eliptycznym tarasem znajdującym się przy elewacji frontowej. Balkon tarasu z balustradą wsparty jest na 4 parach kolumn doryckich, a taras ograniczony dwoma ryzalitami, które wewnątrz mieszczą klatki schodowe. Pomiędzy kolumnami znajdują się wielkie i szerokie okna zakończone łukiem koszowym. Powyżej tarasu wielki niezdobiony tympanon z wolim okiem pośrodku. Elewacja północno-wschodnia to duże prostokątne okna, a nad nimi trójkątny niezdobiony niewielki tympanon. Część południowo-zachodnia to przybudówka przypominająca willę. Od strony jeziora zaobserwujemy dwustronne schody wiodące do wejścia, a nad nim balkon. Powyżej znajduje się tympanon, spotykany przy poprzednich elewacjach. Narożnik zdobiony jest niskimi kolumnami doryckimi.

Budynek wzniesiony został w latach dwudziestych zeszłego wieku – rozpoczęto ją w 1916 roku, zakończono zaś w 1922. W tym samym czasie wykonano biegnącą wokół Małego Jezioraka promenadę nadbrzeżną.

Kinoteatr "Pasja" (fot. Michał Młotek)

Spod kina Aleją Pojednania a dalej Bulwarem Jana Pawła II kierujemy się w stronę przesmyku między Małym a Dużym Jeziorakiem. Po drodze, po lewej stronie, mijamy stary park miejski, w którym znajdują się pomnik ślimaka a kawałek dalej Krzyż Papieski. Po prawej stronie znajduje się fosa miejska. W drodze do przesmyku, kawałek dalej, mijamy po prawej stronie wybudowany w latach trzydziestych budynek szkoły – dziś znajduje się tu Zespół Szkół im. Konstytucji 3 Maja.

Grób księżniczki

Na wzniesieniu, gdzie obecnie znajduje się zespół budynków szkoły, odkryto niesamowity grób kobiety wyposażony w przepiękną biżuterię, składającą się z bursztynowych paciorków naszyjnika. Dodatkowe wyposażenie grobu to naczynia szklane oraz określane mianem „terra sigillata” naczynia gliniane, będące importem z obszaru prowincji Cesarstwa Rzymskiego. Tak bogato wyposażone groby określane są przez archeologów grobami „książęcymi”, ponieważ przedmioty ofiarowane zmarłemu są świadectwem oddania ogromnego szacunku oraz świadczą o wysokiej pozycji zajmowanej w społeczeństwie. Kobieta, której ofiarowano tak bogate dary, zapewne musiała być kimś bardzo ważnym, a obecność naczyń importowanych w pochówku doskonałym przykładem tego, że szlak handlowy, który przebiegał przez Pojezierze Iławskie funkcjonował prężnie i obfitował we wzmożoną wymianę towarów.

Most długi (przesmyk między Małym i Dużym Jeziorakiem)

Kierując się w stronę Skweru Żeromskiego, pokonujemy most. Gdybyśmy cofnęli się do czasów krzyżackich, przechodzilibyśmy przez most drewniany, nazywany przez ówczesnych mieszkańców "Długim". Łączył on miasto z Małą Żuławą – wyspą, która widnieje jeszcze na starych planach miasta. Dziś znajduje się tu przesmyk między Małym a Dużym Jeziorakiem. Małą Żuławę oddzielało od lądu stałego po stronie zachodniej ramię wodne wypływające z Jezioraka. Ramię to przecinało obecną ulicę Sienkiewicza, zostało ono jednak zasypane w roku 1863 podczas rozbudowy drogi Iława – Susz.

Skwer Stefana Żeromskiego

Kolejnym miejscem, któremu poświęcimy w naszej wycieczce dużo miejsca jest niezwykle popularny wśród miejscowych i turystów Skwer Żeromskiego. Do 1945 roku znajdował się tu pomnik wojenny, dziś podziwiać możemy w tym miejscu pomnik Stefana Żeromskiego – zasłużonego działacza społecznego, patrioty, wielkiego pisarza. Został on postawiony w 1966 roku z inicjatywy ówczesnego dyrektora Stanisława Hertla (wspaniałego pedagoga i popularyzatora twórczości autora Ludzi bezdomnych), znajdującej się po drugiej stronie ulicy szkoły – dziś Zespołu Szkół Ogólnokształcących im. Stefana Żeromskiego. Postać pisarza związana jest ze wspomnianym już tu plebiscytem i akcją przedplebiscytową z roku 1920. Spod pomnika udajemy się ulicą Chodkiewicza w stronę hotelu Kormoran i przylegającej do niego plaży miejskiej.

Skwer Żeromskiego i pomnik wielkiego pisarza (fot. Michał Młotek)

Plaża miejska, wyspa Wielka Żuława

W roku 1927 wybudowano w tym miejscu plażową kawiarnię (dziś hotel Kormoran). Był to niezwykle ozdobny i przeszklony budynek z dużym tarasem widokowym, który wychodził bezpośrednio na plażę. Obiekt ten, stylizowany na sopocki Grand Hotel, przyczynił się do tego, że całe pobliskie osiedle nazywane było Małym Sopotem. Zresztą i sam piasek przywieziono tu z sopockiej plaży, dlatego też przez długi czas można było tu znajdować międzywojenne monety, głównie drobny ale wartościowy bilon z Wolnego Miasta Gdańska.

Udajemy się teraz na spacer znajdującym się na plaży mostem, aby podziwiać piękno największej w Europie wyspy śródlądowej znajdującej się w granicach miasta – Wielkiej Żuławy o powierzchni 82,4 ha. Na wyspie znajdują się relikty staropruskiego grodu, którego okres użytkowania określany jest na około X-XIII wiek. W 1974 roku kręcono tu dramat historyczny o początkach państwa polskiego w doborowej obsadzie: Krzysztof Kowalewski, Franciszek Pieczka i Wojciech Pszoniak. Na Wielką Żuławę można dostać się kursującym promem, lub organizowanymi przez prywatnych przedsiębiorców rejsami na wyspę. Warto również zapoznać się z podaniami „Smok z Scholtenbergu”, „Zatopiony pałac” i „Francuska kula”, które dotyczą bezpośrednio Wielkiej Żuławy i jej okolic.

Ulica Mazurska i Sienkiewicza

Ulica Mazurska w pełni oddaje piękno przedwojennego osiedla willowego, które znajdowało się w tym miejscu. Wiele budynków z tamtego okresu przetrwało i do dziś cieszą oko licznie odwiedzających tą część Iławy turystów. Podobnie ulica Sienkiewicza – przedwojenna ulica Parkowa, później ulica Adolfa Hitlera. Właśnie na tej ulicy, po lewej stronie, mijamy przepiękną budowlę. Dziś znajduje się w niej Państwowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczną. Budynek ten do 1945 roku pełnił funkcję miejskiej willi. Po wojnie mieścił się tu szpital dziecięcy, a obecnie jest to jeden z najpiękniejszych zabytków Iławy. Podążamy dalej ulicą Sienkiewicza w stronę mostu, by dalej ulicą Biskupską i Mickiewicza obejść Mały Jeziorak. Po lewej stronie mijamy restaurację Stary Tartak, w której można odpocząć, zakosztować wspaniałej kuchni staropolskiej lub po prostu rozkoszować się przecudnym widokiem, jaki z restauracyjnego tarasu roztacza się na Mały Jeziorak. Od niedawna w tym miejscu funkcjonuje również hotel o tej samej nazwie.

Dawny Mały Sopot z lotu ptaka (fot. Archiwum Urzędu Miasta Iławy)

Restauracja "Stary Tartak" oprócz wspaniałego położenia nad samym brzegiem Małego Jezioraka zachęca również bogatym menu (fot. Michał Młotek)

Ulica Biskupska i Mickiewicza (promenada nadbrzeżna)

Zanim wejdziemy na ulicę Mickiewicza, warto zwrócić uwagę na tereny, na których do niedawna znajdował się komis samochodowy, obecnie budowane jest tu Centrum Turystyczno-Rekreacyjne z basenem i kręgielnią. W miejscu tym znajdował się cmentarz żydowski. Założono go na niewielkim wzgórzu poza miastem - przy ulicy Biskupskiej, zapewne już niedługo po 1812 roku, gdyż liczba Żydów w owym czasie była stosunkowo duża (w 1816 roku - 74 Żydów). Obszar cmentarza wynosił 0,22 hektara. W okresie hitlerowskim uległ on częściowej dewastacji, podobnie jak i synagoga, podpalona podczas "Nocy Kryształowej". Koniec cmentarza był jednak o wiele bardziej smutny, tym bardziej, że dokonał się już w nowej i jak to powszechnie określano "lepszej" rzeczywistości. Dokładnie na przełomie 1975-1976 roku, wzgórze, na którym znajdowała się nekropolia, zostało całkowicie zebrane w celu poszerzania tartaku i budowy parkingu.

Warto również zboczyć z trasy i udać się na pobliski stadion, by poświęcić chwilę na znajdujący się na wzgórzu pomnik, do którego prowadzą okazałe schody. Niegdyś znajdował się w tym miejscu pomnik żołnierza, często prezentowany na przedwojennych pocztówkach. Dziś znajduje się tu współczesny pomnik poświęcony młodzieży polskiej. Uwagę przykuwa orzeł, który prawdopodobnie pochodzi z również rozebranego niemieckiego pomnika, prawdopodobnie z niedalekich Matyt.

Dzisiejsza ulica Mickiewicza to jedna z piękniejszych w całym mieście. Mały Jeziorak, otoczony nadbrzeżną promenadą z ławkami dla spacerowiczów i pomostami dla wędkarzy przyciąga iławian i wielu turystów. Podczas spaceru ulicą Mickiewicza (nadbrzeżną promenadą) należy w całości poświęcić się podziwianiu panoramy miasta z charakterystycznymi konturami gotyckiego kościoła, wieżą ratusza, Halą Sportowo-Widowiskową i nową sceną Amfiteatru im. Louisa Armstronga. Z pobliskim wzgórzem, znajdującym się przy końcu ulicy Mickiewicza (okolice wiaduktu kolejowego) związane jest podanie „O Króliczej Górze”.

Panorama Iławy z ulicy Mickiewicza (fot. Michał Młotek)

Tawerna Kaper

Podążając brzegiem Małego Jezioraka, w stronę centrum miasta, mijamy bardzo ciekawy obiekt. Budynek starej wozowni-stajni jest obecnie jednym z najlepiej zachowanych zabytków w Iławie. Środkowe pomieszczenie budynku to stajnia, wewnątrz której pierwotnie znajdowało się 6 stanowisk dla zwierząt. Dla wozowni charakterystyczne były szerokie wjazdowe bramy, które usytuowane były w części południowej. W poddaszu znajduje się facjatka, wyżej natomiast sygnaturka, po bokach facjatki okna, które określane są jako „wole oko”. Budynek najprawdopodobniej do roku 1945 roku był przebudowywany kilkakrotnie, zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz (w tym przypadku wystąpiły głównie ingerencje w elementy elewacji). Dziś mieści się tu Tawerna Kaper. Spod tawerny kierujemy się w stronę widocznego już Amfiteatru. Po drodze mijamy tablicę dydaktyczną „Ptaki Małego Jezioraka”. Warto poświęcić jej choć chwilę i zapoznać się z żyjącymi na miejskim jeziorze gatunkami ptaków.

Amfiteatr im. Louisa Armstronga

W to miejsce co roku ściągają fani jazzu tradycyjnego z całego świata. W jeden z wakacyjnych weekendów odbywa się tu Międzynarodowy Festiwal Jazzu Tradycyjnego OLD JAZZ MEETING - ZŁOTA TARKA. Amfiteatr służy również innym imprezom, które, licznie organizowane przez Iławskie Centrum Kultury, przyciągają mieszkańców Iławy i obecnych tu o każdej porze roku turystów. Spod amfiteatru udajemy się schodami w górę, skręcamy w prawo, by udać się do pobliskiego Parku Miejskiego.

Park

To miejsce tętni życiem każdego lata. Wieczorami zbierają się tu wszyscy ci, którzy chcą odpocząć po ciężkim dniu pracy. Znajdujące się tu licznie restauracje i puby z pewnością zaspokoją gusta nawet najbardziej wytrawnego piwosza i smakosza najróżniejszych, w tym regionalnych kuchni. Dzieci znajdują uciechę w ustawionej w centralnym punkcie parku fontannie. Warto jednak, zapominając na chwilę o tym, co znajduje się tu w dniu dzisiejszym, zapoznać się z historią tego miejsca. Podczas prowadzonych tu licznie prac ziemnych natrafiono na pozostałości starego cmentarza, funkcjonującego tu od średniowiecza do lat dwudziestych XX wieku.

Rzeźby

Przy ulicy Niepodległości, vis a vis parku miejskiego, znajdują się unikatowe XVIII-wieczne rzeźby barokowe: Jowisza, Junony, Herkulesa i Meduzy, reprezentującej styl rokokowy. Pochodzą one z zespołu pałacowego w Kamieńcu k./Susza, którego właścicielem był ród von Finckenstein. O pochodzeniu rzeźb informuje ustawiona pomiędzy nimi tablica.

Szkoła neogotycka

Spójrzmy teraz w stronę budynku, który znajduje się po drugiej stronie ulicy. Od 6 października 1899 roku do końca II wojny światowej znajdowała się tutaj Stadtschule, zaś w 1945 roku mieścił się w tym budynku tymczasowy szpital wojskowy. W 1946 roku umieszczono tu szkołę im. Mikołaja Kopernika. Szkoła usytuowana została na planie podkowy z dość charakterystycznymi oknami na półpiętrze z maswerkiem pośrodku w postaci trzech kół ze środkową rozetą.

Cerkiew Bizantyjsko-Ukraińska w Iławie

Warto zboczyć nieco z trasy i ulicą Jagiellończyka udać się w kierunku znajdującej się nad rzeką Iławką Cerkwi Bizantyjsko-Ukraińskiej. Budynek powstał w roku 1899, kiedy wybudowano tu miejską gazownię. Według postulatów konserwatorskich budynek powinien być zaadaptowany na funkcje sakralne, co też się stało i w dniu dzisiejszym mieści się tu Cerkiew Bizantyjsko-Ukraińska w Iławie. W mieszkającym w pobliskiej Iławce władcy rzek i jezior mówi podanie „Opowieść o królu ryb”.

Ulica Niepodległości

Do 1945 ówczesna ulica Kaiserstrasse była najbardziej reprezentatywną ulicą przedwojennego miasta. Pod urokiem jej wspaniałych kamieniczek i licznych sklepików pozostawało wielu, którzy licznie odwiedzali Iławę przed wybuchem wojny. Skupiało się tu praktycznie całe centrum dawnej Iławy. Dziś ulica ta, przemianowana na ulicę Niepodległości, pozostała główną ulicą miasta. Z dawnej zabudowy pozostało tu niewiele budynków, jednak warto zwrócić uwagę na te, które do dziś przyciągają swoim urokiem. Zwróćmy się w kierunku znajdującego się po drugiej stronie ulicy zabytkowego budynku. Powstał on w ostatnim ćwierćwieczu XIX w., a jego losy związane są wieloma funkcjami jakie pełnił od momentu swego powstania. Początkowo była to willa miejska, która wraz z dobudowaną oficyną zmieniła swój charakter na kamienicę czynszową. W okresie powojennym w dolnej kondygnacji budynku znajdował się sklep, zaś na pierwszym piętrze pomieszczenia hotelowe. W miejscu, gdzie obecnie znajduje się sklep, funkcjonowała restauracja. Kamienica usytuowana jest na planie prostokąta, dwutraktowa z półkolistym ryzalitem od strony południowej. Bryła budynku trójkondygnacyjna z podpiwniczeniem i dachem dwuspadowym z widocznym szerokim okapem. Charakterystyczne i interesujące są okna, spośród których na króciutki opis zasługuje to znajdujące się na elewacji zachodniej. Zostało ono ujęte w szeroki tynkowany pas, na którym widać imitację kamiennych przewiązek. Powyżej gzyms z prostokątną płyciną, na której widoczna jest dekoracja roślinna ze wstęgami, zaś powyżej element architektoniczny dodający uroku, czyli trójkątny i niezdobiony naczółek. Kamienica jest bogata w piękne rozwiązania architektoniczne, które jednak zostają zaduszone przez nadmiar szyldów i reklam wiszących na elewacjach. Ulicą Niepodległości kierujemy się w stronę budynku ratusza, w którego prawym skrzydle mieści się Informacja Turystyczna. I tam, zakupując pamiątki, które przez kolejny rok przypominać nam będą o Iławie, kończymy naszą wycieczkę.

Ulica Tadeusza Kościuszki

Poszerzając naszą wycieczkę o inne obiekty i części miasta, warto wybrać się na spacer urokliwą ulicą Kościuszki. Tam właśnie znajduje się szereg zabytkowych kamieniczek, a na końcu ulicy miejsce, z którym wiąże się kolejne podanie – „O młynarzu i diable”. Jeszcze przed rondem, przy skrzyżowaniu z ulicą Grunwaldzką, znajduje się kamienica która powstała w 1910 roku. Po II wojnie światowej aż do roku 1962 zajmowana była przez Bank Rolny i jego pracowników. Obecnie znajdują się wewnątrz pomieszczenia mieszkalne, a kamienica została wpisana do rejestru zabytków. Bryła budynku usytuowana na planie trapezu posiada część podpiwniczoną oraz poddasze mające charakter mieszkalny. Najciekawszymi elementami architektonicznymi są drzwi wejściowe, trójczłonowe z przeszklonym nadświetlem i zamknięte łukiem koszowym, po bokach którego znajdują bardzo ciekawie zdobione dwie hermy, czyli elementy architektoniczno-rzeźbiarskie w formie czworokątnego słupa zwieńczonego popiersiem mężczyzny zwanego Atlantem oraz kobiety zbliżonej do postaci architektonicznej zwanej Kariatydą. Obydwie postaci podtrzymują znajdujący się powyżej wykusz. W polu pomiędzy nimi znajduje się bogata dekoracja złożona z motywu gałęzi oraz liści kasztana jak i klonu. W części zachodniej kamienicy znajduje się dość szerokie okno ograniczone dwiema parami filarów zdobione kanelurami, czyli żłobkami. Powyżej mamy prostokątną płycinę z secesyjną dekoracją skomponowaną z liści akantu, kwiatów i wstęg oraz ujętą w pary niziutkich pilastrów, czyli płaskich występów zakończonych bazą u dołu i głowicą u góry i z trzonem w części środkowej – jak kolumny. W górnej części elewacji znajduje się secesyjna płycina z widoczną datą 1910 r., nad którą znajduje się dekoracja skomponowana z muszli i maski ludzkiej. Kamienica jest jednym z najpiękniejszych zabytków Iławy pod względem bogactwa architektonicznego.

Za rondem, po przeciwnej stronie ulicy, znajduje się kamienica neorenesansowa. Istota zabytku tkwi tutaj w szczegółach. Najciekawsza w punktu widzenia obserwatora jest najniższa kondygnacja – dolna, okna otoczone pasem dodatkowo wspartym na parapecie, nad oknem bardzo ciekawa dekoracja obejmująca niesamowitą maskę kobiecą w kluczu, czyli w środkowej części nieco wysuniętej i zdobionej, a po bokach tryglify podpierające całe nadproże okna. Kondygnacje wyższe nie są już tak bogato zdobione. W trzeciej kondygnacji znajdują się okna zwieńczone naczółkiem w kształcie trójkąta, po środku widzimy balkon z balustradą wygiętą dekoracyjnie. Jeszcze jednym ciekawym elementem kamienicy są drzwi dwuskrzydłowe z dwupolowym nadświetlem, również obwiedzione takim samym elementem, co okna kamienicy, czyli profilowaną listwą otaczającą skrzydła. Powyżej znajduje się naproże wsparte na dwóch tryglifach oraz część środkowa przedzielona kluczem na dwie metopy pokryte tynkowym barankiem.

Nieco dalej, już za zabytkowym i charakterystycznym dla miasta budynkiem młyna znajduje się jaz piętrzący. Został wyremontowany w latach 1995-1996, zachowując jednocześnie stare mechanizmy. Jaz piętrzący jest nierozerwalnym elementem całego systemu hydrotechnicznego Kanału Iławskiego, który związany jest z Kanałem Elbląskim objętym ochroną prawną. Jest to dość nietypowy zabytek i reprezentuje kategorię przemysłowo-techniczną. Ze znajdującym się niedaleko młynem i terenami wokół niego wiąże się podanie „O młynarzu i diable”.

Ulica 1 Maja

Gdyby z ulicy Mickiewicza udać się w stronę pobliskiego wiaduktu kolejowego, wkroczymy na ulicę 1 Maja, która prowadzi do Osiedla Podleśnego i okalających Iławę od południa lasów. To właśnie w tych lasach znajdują się wspaniałe i niezwykle ciekawe strzelnice, pochodzące jeszcze sprzed I wojny światowej. Nim jednak przekroczy się granice lasu, mijamy szereg ciekawych obiektów, którym warto poświęcić więcej uwagi. Należą do nich liczne kamienice, pochodzące głównie z lat 20 XX wieku i zespół dawnych budynków koszarowych – dziś obiekty więzienia. W budynku tym w latach osiemdziesiątych wieku internowani byli m.in.: Antoni Macierewicz, Bronisław Geremek oraz Tadeusz Syryjczyk, o czym świadczy wmurowana w ścianę pamiątkowa tablica.

Kilkadziesiąt metrów od ulicy, w jej dalszej, przyleśnej prawie części, na niewielkim wzniesieniu znajduje się wieża ciśnień, która pochodzi z początku XX wieku. Ta dość nietypowa budowla ma charakter neogotycki i znajduje się na ceglanej podmurówce. Robi wrażenie nie tylko ze względu na materiał, z którego została wykonana (czerwona cegła), imponuje także szczegółami, które na pierwszy rzut oka są wręcz niezauważalne. Budowla, której powierzchnia użytkowa wynosi 85 m2 , usytuowana jest na planie kolistym, przy czym wejście frontowe znajduje się od strony wschodniej. Wysokość wieży sięga 27 m, a średnica w przybliżeniu 10 m. Trzon wieży zwęża się ku górze. Wewnątrz niej znajduje się pomieszczenie w kształcie walca, w którym dostrzeżemy nieodłączony w podobnych budowlach zbiornik wodny. Cała konstrukcja nakryta jest dachem w kształcie stożka. Wewnątrz wieży znajdują się również schody żeliwne jednobiegowe, które ulokowane są wzdłuż ścian obiektu. Ze znajdującym się niedaleko przyleśnym jeziorku, współużytkowanym dziś przez działkowców, wiążą się dwa niezwykle interesujące i porywające podania: „O diable, gościu weselnym” i „O zapadniętym zamku przy Czarcim Jeziorku”

Dwie inne ciekawe i zabytkowe wieże ciśnień znajdują się przy równie interesującym budynku dworca, na wschód od tej, przy której znajdujemy się obecnie. We wspaniałej scenerii, wzmocnionej murem oporowym, który stanowi jednocześnie narożnik na zbiegu dwóch ulic i znajdująca się obok wieży ciśnień z roku 1871 stoi prawie niezauważalna podobna wieża, która powstała ok. 1915 r. Imponuje swoją odmienną budową mając cechy tzw. „grzybka”, który był dość powszechnie stosowany na przełomie XIX i XX w. Wewnątrz wieży znajduje się duży zbiornik wodny z wklęsłym dnem, a po środku komin komunikacyjny mający średnicę 1 metra, który zwieńczony jest świetlikiem - wywietrznikiem na bokach pokrytym żaluzjami i szpicem odgromnika. Dostęp do zbiornika umożliwiają schody betonowe usytuowane tuż przy ścianie wewnętrznej oraz drabina znajdująca się tuż przy krawędzi zbiornika, którego pojemność wynosi 250 m3. Całą konstrukcję urozmaicają małe i okrągłe okienka usytuowane w głowicy oraz prostokątne okna trzonu rozmieszczone regularnie w dwóch pasach.

Szlakiem wielkich postaci: Hans Hellmut Kirst i Ostróda

2009-10-31T11:39:00.000-07:00

Był jednym z tych, którzy bez końca oddawali się wędrówkom po tutejszych lasach. Znał tu każdą drogę i każdy strumyk. Doskonale pływał, był też znakomitym żeglarzem. Nigdy nie zaprzeczał, gdy pytano go, czy to rajskie krajobrazy okolic Ostródy, Olsztyna, Morąga, Nidzicy i Iławy sprawiły, że umiejscowił tu akcję jednej ze swych najpopularniejszych książek. Pisał w niej: Jest nad nami błogosławieństwo krainy, w której pozwolono nam żyć. To najpiękniejszy skrawek ziemi na świecie. Jeszcze nie zniszczony, jeszcze wszystko, co się tu znajduje, to czysta natura. Kiedy Bóg idzie odpoczywać, kiedy chce spać, wierzę, że przychodzi do nas, żeby spać tutaj. Jeśli Bóg zechce spać, będzie sypiał u nas, na Mazurach. W tym roku minęło 20 lat od śmierci Hansa Hellmuta Kirsta - pisarza, krytyka filmowego a zarazem wielkiego człowieka.

Hans Hellmut Kirst urodził się 5 grudnia 1914 roku w Ostródzie. Razem z rodziną mieszkał przy ówczesnej Schillerstrasse, w budynku oznaczonym numerem 10. W Ostródzie ukończył szkołę powszechną, Gimnazjum im. Cesarza Wilhelma (Kaiser-Wilhelm-Gymnasium) i Wyższą Szkołę Handlową (Höhere Handelsschule). Dziś o związkach pisarza z Ostródą przypomina wmurowana w ścianę jego rodzinnego domu tablica.

Tak wyglądała Schillestrasse w 1914 roku. Przy dzisiejszej ulicy Sienkiewicza mieścił się rodzinny dom młodego Kirsta.

Jeszcze jako kilkunastoletni chłopiec przeprowadził się do Morąga, później do Nidzicy. Częste przeprowadzki wiązały się z pracą ojca, który był wschodniopruskim funkcjonariuszem policji. To zresztą za jego namową 1 kwietnia 1933 roku, po niespełna roku pracy w biurze rachunkowym dóbr rycerskich w Mühlen, Kirst wstąpił do Reichswehry. Zanim został jednak żołnierzem zawodowym, czynnie związał się z młodzieżową organizacją Hitlerjugend. To właśnie dla młodzieżówki NSDAP organizował wakacje w okolicach Morąga i Gietrzwałdu. Młody Kirst szczególnie upodobał sobie jezioro Narie oraz znajdującą się na nim wyspę Birkwerder (dzisiejsza Brzozowa Kępa lub Bankowa), która, podobnie jak okolice podgietrzwałdzkiego jeziora Giłwa, stawały się polem młodzieżowych manewrów i popularnej zabawy w zdobywanie flagi.

Przedwojenna mapa jeziora Narie z niewielką wysepką Birkwerder, która była miejscem manewrów i zabaw Hansa Hellmuta Kirsta i jego towarzyszy z Hitlerjugend.

Dziewiętnastoletni Kirst zawodową karierę wojskową rozpoczął w 1 Pruskim Pułku Artylerii Przeciwlotniczej w Królewcu (1. Preußische Flakartillerie-Regiment in Königsberg). Jego szlak bojowy objął kampanie polską, francuską, włoską i rosyjską. W 1943 roku awansował do stopnia podporucznika, rok później mianowano go porucznikiem. W ciągu ostatnich dwóch lat wojny był wykładowcą w Szkole Lotnictwa Wojennego w Schongau w Bawarii. Jednym z jego podkomendnych był tam późniejszy premier Bawarii Franz Josef Strauss, który po zajęciu szkoły przez wojska amerykańskie obciążył Kirsta zeznaniami. Ten zaś spędził 9 miesięcy w areszcie śledczym amerykańskiego obozu internowania w Garmisch-Partenkirchen.

Hans Hellmut Kirst urodził się 5 grudnia 1914 roku w Ostródzie, zmarł 23 lutego 1989 roku w Bremie.

Denazyfikacyjna Izba Orzekająca, której przewodził wspomniany Franz Josef Strauss, nałożyła na Kirsta dwuletni zakaz publikacji. W tym czasie powstawał między innymi szkic powieści, który posłużył później za podstawę do trylogii 08/15. W 1947 roku Hans Hellmut Kirst przeniósł się do Monachium, gdzie objął posadę krytyka filmowego w dzienniku "Münchner Mittag". W 1950 roku pojawiła się jego pierwsza książka Wir nannten ihn Galgenstrick (Nazywaliśmy go Galgenstrick), którą przetłumaczono na 7 języków. Wkrótce wydał kolejne. Na przestrzeni 39 lat w sumie aż 59. Ich łączne nakłady przekroczyły milion egzemplarzy. Od połowy lat sześćdziesiątych Kirst przekazywał tantiemy z książek na rzecz sierot wojennych z Polski i Izraela. Pomagał także młodzieży, fundował stypendia.

Większość powieści Kirsta dotyczy czasów III Rzeszy, a szczególnie okresu II wojny światowej. Pisarz przedstawiał w nich często w krzywym zwierciadle megalomanię ideologów III Rzeszy. Część jego powieści sfilmowano.

Szlakiem wojen i bitew: Lubawa i powstanie listopadowe

2009-10-26T11:40:00.001-07:00

Pod koniec 1879 roku roku w trakcie prac budowlanych w okolicy dawnego cmentarza ewangelickiego w Lubawie natrafiono na przełamaną półszablę, elementy oporządzenia i cynowe guziki z resztkami kurtki mundurowej polskiego żołnierza z okresu powstania listopadowego. Miejsce to kryło głębiej szczątki dwunastu powstańców, których pochowano tu już po upadku polskiego zrywu pod koniec 1831 roku. Byli to najpewniej przeprowadzani przez Lubawę internowani żołnierze z korpusu ostatniego przywódcy powstania generała Macieja Rybińskiego, którzy 5 października 1831 roku przekroczyli granicę pruską, przedostali się do powiatu brodnickiego i złożyli broń na polach w okolicach Jastrzębia.

Wybuch powstania listopadowego znacznie wpłynął na nastroje polskich mieszkańców Lubawy. Wielu młodych Polaków z Ziemi Lubawskiej ochoczo przekraczało w tym czasie granicę z Królestwem Polskim, by aktywnie uczestniczyć w narodowowyzwoleńczym zrywie. Jednym z nich był Antoni Kamiński z Mroczna, który zasłynął także późniejszym udziałem w powstaniu styczniowym. Polacy z Ziemi Lubawskiej pomagali również powstańcom przerzucając broń i amunicję przez granicę w okolicach Nowego Miasta Lubawskiego, Lidzbarka i Brodnicy. W tym rejonie spotykali często uciekinierów z rozbitych oddziałów, którzy po przejściu Drwęcy w okolicznych lasach szukali schronienia przed armią carską.

Ważnym momentem w przebiegu powstania listopadowego było przejście 20-tysięcznej armii na czele z ostatnim wodzem naczelnym zrywu generałem Maciejem Rybińskim z terenu Królestwa Polskiego przez granicę pruską niedaleko Brodnicy. 5 października 1831 roku powstańcy złożyli broń na polach w okolicach Jastrzębia. Część rozbrojonych oddziałów powstańczych pod eskortą żołnierzy pruskich pomaszerowała dalej, w stronę Lubawy. Tam, na rynku, witana była przez polskich mieszkańców miasta. Polska ludność Ziemi Lubawskiej pierwszy raz od dłuższego czasu zobaczyć mogła żołnierzy ubranych w narodowe mundury. Sprzyjało to z pewnością przekonaniu, że mimo braku państwa istnieje naród polski, który nie zrezygnuje nigdy z zachowania tożsamości i walki o niepodległość. Wiadomo, że w połowie grudnia te same oddziały stacjonowały już w Miłomłynie.

Część internowanych przez pruskie wojsko powstańców pozostała w Lubawie. Byli to w większości ci, którzy byli zbyt wyczerpani, by maszerować dalej. Wielu z nich pozostała na terenie zaboru pruskiego, w tym na Ziemi Lubawskiej, zatrudniając się w majątkach. Inni, osłabieni, wyczerpani panującą w tym czasie cholerą, umierali w drodze. Chowano ich we wspólnych mogiłach na obrzeżach miast. Na dwie takie mogiły natrafiono w trakcie prac budowlanych w Lubawie - w 1879 roku niedaleko skrzyżowania dróg na Targowisko i Zajączkowo a w 1884 roku przy ulicy Dworcowej. Szczątki te pochowano we wspólnej mogile na cmentarzu ewangelickim. O miejscu tym przez wiele lat przypominał krzyż i przydrożna kapliczka, którą w 1939 roku zniszczyli Niemcy. Odbudowano ją niedługo po wojnie, jednak rozebrano już w latach osiemdziesiątych w trakcie porządkowania terenu po cmentarzu ewangelickim. W 1995 roku mieszkańcy Lubawy ufundowali tablicę pamiątkową, która stanęła na miejscu dawnej kapliczki.

Na niemieckim planie Lubawy z 1940 roku, przy skrzyżowaniu dróg prowadzących do Targowiska i Zajączkowa, widać teren cmentarza ewangelickiego.

W 1995 roku mieszkańcy Lubawy poświęcili generałowi Maciejowi Rybińskiemu i jego żołnierzom tablicę pamiątkową. Znajduje się ona w parku, nieopodal liceum, na terenie dawnego cmentarza ewangelickiego. Napis na niej głosi: "Internowanym żołnierzom powstania listopadowego z oddziału generała Rybińskiego zmarłym na cholerę jesienią 1831 roku i tu pochowanym, w 75 rocznice powrotu Ziemi Lubawskiej do Polski. 1995 Lubawiacy." (fot. Michał Młotek)

Szlakiem wielkich postaci: Paul Semrau i Iława

2009-10-20T03:04:00.000-07:00

W Iławie przy każdej okazji wiatno go jak bohatera. Nie było dnia, by nad Jeziorak nie docierały nowe informacje o dokonaniach miejscowego asa myślistwa. Wziął udział w aż 350 lotach bojowych, odniósł 46 zwycięstw powietrznych. Walczył w bitwie o Anglię, Maltę i kampanii norweskiej. Zginął 8 lutego 1945 roku, w kilkanaście dni po tym, jak wojska radzieckie zajęły jego rodzinne miasto. Miał zaledwie 30 lat.

Paul Semrau urodził się 12 listopada 1915 roku w Iławie.

Paul Semrau urodził się 12 listopada 1915 roku w Iławie. W lipcu 1940 roku, już jako doświadczony pilot, został skierowany do wykonywania nocnych lotów w ramach działań "Fernnachtjagd". Jesienią 1940 roku objął dowództwo nad 3 eskadrą Nachtjagdgeschwader 2 (NJG 2). W tym czasie walczył w bitwie o Anglię. 7 października 1942 roku już jako kapitan (hauptmann) po wykonaniu 160 lotów bojowych odznaczony został Krzyżem Rycerskim Krzyża Żelaznego (Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes). W czerwcu 1943 roku awansowany do stopnia majora. W tym czasie objął dowództwo nad 6 dywizjonem Nachtjagdgeschwader 6 (NJG 6). Po dwóch miesiącach walczył ponownie w strukturach Nachtjagdgeschwader 2, już jako dowódca 3 dywizjonu. W listopadzie 1944 roku został dowódcą (Geschwaderkommodore) całego Nachtjagdgeschwader 2. Zginął wraz z załogą swojego Junkers Ju 88 G-6 8 lutego 1945 roku zestrzelony przez myśliwce 402 eskadry Kanadysjkich Sił Powietrznych (Royal Canadian Air Force) w trakcie podchodzenia do lądowania na lotnisku w regionie Twente we wschodniej Holandii.

Paul Semrau w 1939 roku odznaczony został Krzyżem Żelaznym I klasy, 24 kwietnia 1942 roku Złotym Krzyżem Niemieckim (Deutsches Kreuz in Gold), 7 października 1942 roku Krzyżem Rycerskim Krzyża Żelaznego (Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes). 17 kwietnia 1945 roku pośmiertnie odznaczony Krzyżem Rycerskim Krzyża Żelaznego z liśmi dębu (Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes mit Eichenlaub).

Na Szymbark!

2009-10-19T00:28:00.000-07:00

Z zasypanych piwnic wynieśli podobno aż trzy skrzynie. Widział ich tylko syn miejscowego rybaka i szef miejscowego PGRu. Podawali się za "ludzi z ministerstwa". Co znajdowało się w skrzyniach, kim byli naprawdę mężczyźni, którzy niedługo po wojnie przybyli do zamku w szymbarku oraz kto wskazał im miejsce ukrycia ogromnego depozytu? Czy to właśnie w Szymbarku ukryto bezcenną bursztynową komnatę? Tej i innych zagadek dotyczących zamku w Szymbarku najpewniej nie poznamy. A na pewno do momentu rozpoczęcia odbudowy i odgruzowania zamku.

Piękniejszego zabytku, jak ten w podiławskiej wsi Szymbark, nie ma w całej okolicy. To prawdziwa wizytówka regionu. Spośród wszystkich ruin warowni i pałaców dawnej pruskiej arystokracji te szymbarskie wydają się być najpiękniejsze, a przy tym najbardziej magiczne. Budowa zamku w Szymbarku rozpoczęła się w drugiej połowie XIV wieku z inicjatywy proboszcza kapituły pomezańskiej Henryka ze Skarlina. Fakt ten potwierdza inskrypcja umieszczona nad bramą wjazdową, informująca o dacie "zamknięcia obiektu bramą": Hec Porta Constructa Est Anno Domini MCCCLXXXVI Tempore Fratris Henrici De Skarlin Prepoziti.

Arkadowy most z bramą wjazdową (fot. Michał Młotek)

W pierwszej fazie budowy zamku postawiono mury zewnętrzne, osiem basz, bramę oraz fosę ze zwodzonym mostem. Obiekt pełnił raczej funkcje mieszkalne i reprezentacyjne, mniej obronne. W czasie wojny trzynastoletniej spłonął, po czym został odbudowany i wzmocniony na wypadek kolejnego konfliktu. W 1520 roku miejscowy proboszcz Mikołaj Schoenborn oddał zamek bez walki pięciotysięcznej armii pod dowództwem Stanisława Kostki.

XIV-wieczny zamek Kapituły Pomezańskiej w Szymbarku z lotu ptaka. Powszechnie przyjmuje się, iż w czasach przedkrzyżackich istniał tutaj otoczony wodą ufortyfikowany gród pruski (fot. Archiwum Urzędu Gminy Iława)

Dziś wokół ruin warowni rozpościera się zarośnięty park. Na przedwojennej mapie doskonale widać, jak dużą przestrzeń zajmował.

Po ześwieczczeniu Państwa Krzyżackiego właścicielem zamku został Albrecht von Hohenzollern, który początkowo pozostawił zamek w rękach biskupa Erharda von Queiss. Po jego śmierci przekazał go ewangelickiemu biskupowi Georgowi Polenzowi. Spadkobiercy Polenzów administrowali budowlą do 1653, przeprowadzając przebudowę obiektu i zmieniając go ostatecznie w renesansową rezydencję. Kolejnym właścicielem dóbr szymbarskich był Jonasz Kazimierz von Eulenburg, a po nim Teodor Schlieben. Pod koniec XVII wieku sprzedał on zamek Ernestowi Finck von Finckenstein, którego rodzina władała obiektem i okolicznymi dobrami do 1945. Rodzina ta przeprowadziła najpierw przebudowę obiektu w stylu barokowym, urządzając na jego terenie oranżerię i park. W XIX wieku sfinansowała regotyzację zamku, nadając mu częściowo oryginalny wygląd.

Rodzina Finckenstein około roku 1910

Niedługo przed zajęciem dawnego powiatu suskiego przez wojska Armii Czerwonej, zamek przejęły oddziały SS. Po przejściu fronu obiekt zamienili na tymczasową kwaterę żołnierze radzieccy, którzy odchodząc spalili gmach razem z całym ocalałym wyposażeniem. Pierwsze prace konserwatorskie ruszyły dopiero w latach sześćdziesiątych XX wieku. W 1988 zamek przejęła fundacja Widzieć Muzyką. Od 1997 obiekt jest w rękach prywatnego właściciela.

Po zniszczeniach II wojny światowej z zamku ocalał jedynie obwód murów obronnych z bramą, basztami i mostem. Po budynkach mieszkalnych zachowały się jedynie ślady (fot. Michał Młotek)

Przy jednej z wież doskonale widać ślad po przyległych zabudowaniach (fot. Michał Młotek)

Uwagę przykuwa data 1308 na jednej z wież. Skąd się tam wzięła? Może to pamiątka po pobycie ekipy filmowej w 1995 roku? (fot. Michał Młotek)

John Malkovich w Szymbarku

Jeżeli wierzyć Panu Władkowi Dańczyszynowi, to zagląda tu za każdym razem, gdy tylko jest w okolicy. Czy jednak był tu chociaż raz od 1995 roku, gdy kręcono ostatnie sceny do "Króla Olch". Pewnie nie, biorąc pod uwagę fakt, że zamkowy kustosz widział też pośród zamkowych ruin Napoleona i Marię Walewską. Jedno jest pewne - John Malkovich był tu na pewno jeden raz, pod koniec 1995 roku. Zwiedził ruiny, wysłuchał opowieści o ukrytych tu podobno skarbach, na pewno przechadzał się tutejszymi alejami, zwiedził też Iławę. Niektórzy twierdzą, że widzieli go wraz z ekipią filmową pijącego piwo w parkowej restauracji "Kaja".

Pod koniec 1995 roku ruiny zamku stały się polem bitwy z końca II wojny światowej. Volker Schloendorff nakręcał tu sceny do filmu "Król Olch" z Johnem Malkovichem w roli głównej. Fabuła filmu oparta jest na francuskiej powieści Michela Tourniera o tym samym tytule. Jej główny bohater - Abel Tiffauges trafia jako francuski jeniec do Prus Wschodnich, gdzie w zamku Kaltenborn zafascynowany potęgą Trzeciej Rzeszy rekrutuje młodych chłopców do służby w armii. Ruiny szymbarskiego zamku posłużyły reżyserowi przy nagrywaniu scen zdobywania ogromnego zamku Kaltenborn przez wojska radzieckie. Zamek pojawia się w końcowych minutach "Króla Olch".

Zamek po zajęciu przez wojska radzieckie

Radzieckie czołgi niszczą frontową ścianę zamku. Na tym obrazie widać ścianę, której nie ma na rzeczywistych zdjęciach ruin zamku. Czy była ona postawiona tylko na potrzeby filmu, czy może poświęcono ją dla lepszego efektu?

Główny bohater ucieka z żydowskim dzieckiem z płonącego zamku

Magiczny cmentarz

Niedaleko szymbarskiego zamku, na wzgórzu obok drogi do Ząbrowa znajduje się porośnięty lasem, prawie niedostępny cmentarz rodowy szymbarskiej linii von Finckensteinów.

Na cmentarzu spoczywa czterech w linii prostej Konradów Finck von Finckenstein oraz Getruda i Agnes - matka i córka Finckensteinów (fot. Michał Młotek)

Szymbark na dawnej pocztówce

Dojazd

Jadąc z Iławy drogą nr 521 do Kwidzyna po przejechaniu 8 km trzeba skręcić w lewo. Po chwili dojeżdża się do Szymbarka, w którym tuż za tablicą z nazwą miejscowości należy skręcić w drugą asfaltową uliczkę w lewo. Następnie trzeba jechać cały czas przed siebie i na końcu drogi skręcić w prawo. Zamek ukaże się już po przejechaniu kilkudziesięciu metrów.

Wędkowanie w okolicach Iławy i Ostródy

2009-10-13T03:15:00.000-07:00

W okolicach Iławy i Ostródy znajduje się wiele niezwykle uroczych i zacisznych miejsc, stworzonych dla miłośników wędkarstwa. Liczne akweny obfitują w bogactwo i różnorodność gatunków ryb słodkowodnych. Niejeden wędkarz przeżył tu swoją największą przygodę – także zimą, korzystając z uroków wędkarstwa podlodowego.

Jeziorak - najdłuższe jezioro w Polsce ze swymi nieoczekiwanie otwierającymi się pośród trzcin tajemniczymi zatokami i urokliwymi wyspami, umożliwia nie tylko obcowanie z tajemnicą natury, ale stanowi również wyzwanie dla wędkarzy z całej Polski. Można tu złowić między innymi szczupaka, węgorza, okonia, płoć, karpia a także lina, sandacza i suma.

Wędkarstwo na Mazurach Zachodnich to doskonały sposób na wypoczynek i integrację, zarówno w gronie rodziny, jak też przyjaciół.

Taki widok coraz częściej można spotkać zimą na okolicznych jeziorach

Wykaz jezior Gospodarstwa Rybackiego Iława
udostępnionych do wędkowania

1. Łowiska Specjalne
- jezioro Rucewo Małe
- jezioro Łabędź

2. Jeziora Specjalne
- jezioro Dół
- jezioro Jeziorak Duży
- jezioro Płaskie

3. Jeziora ogólnodostępne
sezon wędkowania z brzegu i lodu od 01.01 do 31.12
sezon wędkowania z łodzi od 01.06 do 30.11

GMINA IŁAWA:
- jezioro Buchten /Buchocin/
- jezioro Gospodarcze /Ząbrowo/
- jezioro Gulb /Mozgowskie/
- jezioro Gardyny D. /Gardzień/
- jezioro Jeziorak Mały
- jezioro Kałduny D. /Kałduński/
- jezioro Kałduny Małe /Ławickie/
- jezioro Osa
- jezioro Pompownia
- jezioro Piotrowskie D.
- jezioro Piotrowskie M.
- jezioro Rudzienica D./Wielki Kałdunek/
- jezioro Rudzienica M./Mały Kałdunek/
- jezioro Stęgwica
- jezioro Szymbark
- jezioro Szwyk /Świkoszcz/
- jezioro Slim /Kamionka/
- jezioro Chełmżyca
- rzeka Iławka
- jezioro Zielone
- jezioro Zgniłek
- jezioro Czerwone

GMINA ZALEWO:
- jezioro Ewingi /z wyłączeniem kanału Ewingi - Jeziorak/
- jezioro Twarożek
- jezioro Witaszewskie
- jezioro Zdryńskie

GMINA SUSZ:
- jezioro Januszewo
- jezioro Kawka
- jezioro Susz /Miejskie/
- kanał Młyński

GMINA STARY DZIERZGOŃ
- jezioro Przesmark /Mołtawa/
- jezioro Bądze

GMINA KISIELICE
- jezioro Jędrychowo /Popówko/

Wykaz miejsc sprzedaży zezwoleń wędkarskich w roku 2009 (Iława i okolice)

1. Iława - siedziba Gospodarstwa przy ul. Sienkiewicza 28 w godz. 7 - 15 (w dni robocze)
2. Iława - stacja sprzedaży gazu "DAR-OL" Ul. Sienkiewicza (przy wylocie na Grudziądz)- czynne całą dobę
3. Iława - sklep wędkarski ul. Kosciuszki 9A (Piotr Olszewski)
4. Iława - sklep wędkarski ul. Wiejska 7 (Piotr Olszewski)

Punkty czynne w sezonie letnim:
1. Siemiany 61 - Alicja Bieniek-Lesniewska
2. Zalewo - Poczta
4. Susz - F.H.U. Aneta Hiszpańska ul. Piastowska 16
5. Matyty 4 - Zbigniew Kuba

Wykaz jezior Gospodarstwa Rybackiego Ostróda
udostępnionych do wędkowania

1. Jeziora nieudostępnione do wędkowania
- jezioro Karnickie (Ligowo)
- jezioro Piekiełko
- jezioro Elga (Iłga)

2. Jeziorak licencyjne
- jezioro Drwęckie (cz. samborowska)
- jezioro Dąbrowa Wielka
- jezioro Wielki Gil
- jezioro Isąg (Żelazne)
- jezioro Łęguty (Dłużniewo)

3. Jeziora udostępnione tylko dla członków towarzystwa
- jezioro Ornowskie (Morliny)
- jezioro Jakuba (Smordy)
- jezioro Kajkowskie (Sajmino)
- jezioro Okrągłe
- jezioro Perskie

4. Jeziora udostępnione do wędkowania
- jezioro Drwęckie (cz. miejska)
- jezioro Rentyny (Giłwa)
- jezioro Jankowice-Straszewo
- jezioro Górczyńskie (Zamen)
- jezioro Tabórz
- jezioro Grzybiny
- jezioro Pauzeńskie
- jezioro Jelonek D. (Ilińsk)
- jezioro Rumian (Szczupliny)
- jezioro Loba (Wynki)
- jezioro Korolewskie (Jelonek M.)
- jezioro Brzeźno
- jezioro Szeląg Wielki
- jezioro Piekło
- jezioro Linowiec
- jezioro Dąbrowa (Samin)
- jezioro Dubno (Dauby)
- jezioro Mały Gil
- jezioro Lichtajny (Świetliny)
- jezioro Kocioł
- jezioro Rapaty
- jezioro Jaśkowo
- jezioro Dąbrowa Mała
- jezioro Ostrowin
- jezioro Korweckie
- jezioro Pancerz

5. Jeziora specjalne
- jezioro Szeląg Mały

Kliknij na wybrane jezioro, by dowiedzieć się więcej na jego temat:

Pokaż Jeziora na większej mapie

Wykaz miejsc sprzedaży zezwoleń wędkarskich w roku 2009 (Ostróda i okolice)

1. Biuro firmy w Warlitach Wielkich 9
2. Urzędy Pocztowe w: Ostróda, Stare Jabłonki, Łukta
3. Ostróda:
- sklep wędkarski ul. Grunwaldzka 2/25
- sklep wędkarski ul. Słowackiego 9
- sklep wędkarski ul. Chrobrego
- sklep wędkarski w Centrum Handlowym "Carrefour" ul. Jana Pawła II 9/6
- sklep wędkarski "MIREX" ul. Grunwaldzka 19
4. Gietrzwałd-Rentyny, "Letnisko Zalesie" Rentyny 3c
5. Stare Jabłonki
- HOTEL ANDERS
- Stanica Wodna ul. Turystyczna 5
- Ośrodek "SKOWRONKI" ul. Turystyczna 3
- Ośrodek Wypoczynkowy "KLUCZEWICZ"
- Łukta-Wynki, "U LECHA" Wynki 12
- Miłomłyn, Księgarnia ul. Pasłęcka 2
- Dąbrówno, Pensjonat "ZACISZE"
- Olsztynek, Centrum Edukacji i Wypoczynku ul. Zamkowa 6

połowu w wyżej wymienionych jeziorach można dokonywać na podstawie wykupionego zezwolenia i określonych w nim zasad połowu

Jesień: Jesienna fotografia

2009-10-11T11:40:00.000-07:00

Warmia i Mazury to jeden z najpiękniejszych zakątków naszego kraju. Tu w każdy, nawet najkrótszy spacer po leśnych ścieżkach czy polnych dróżkach należy zabrać ze sobą aparat. Idealną porą roku do uchwycenia zwykłych miejsc w niezwykły sposób jest jesień. Jesień bowiem najbardziej zaskakuje. Drzewo, gałązka, kałuża, motyl - wszystko to przybrane w jesienne barwy nabiera zupełnie nowego wymiaru.

Polna droga w okolicach Olsztynka (fot. Michał Młotek)

Najpiękniejszy polski motyl - rusałka admirał (fot. Michał Młotek)

Przy odrobinie szczęścia można dostrzec ślady po dawnych mieszkańcach ziem. W tym przypadku jest to data 1935 wydrapana na leśnym kamieniu (fot. Michał Młotek)

Rosa w promieniach wschodzącego słońca może sprawić naprawdę dużo radości każdemu amatorowi fotografii (fot. Michał Młotek)

Robakom też warto poświęcić trochę uwagi (fot. Michał Młotek)

Pola jesienią wyglądają zupełnie inaczej niż latem (fot. Michał Młotek)

Kałuża (fot. Michał Młotek)

Gałązka w południowym słońcu (fot. Michał Młotek)

Nordic Walking na Mazurach Zachodnich

2009-10-06T12:14:00.001-07:00

Do Polski przywędrował zaledwie kilka lat temu, choć wymyślony został już w latach '20 w Finlandii jako element całorocznego treningu dla narciarzy biegowych. Za polską stolicę nordic walkingu uważa się podobno położony w województwie zachodniopomorskim Barlinek. Każdy jednak, kto spróbował wybrać się z popularnymi "kijkami" w lasy Mazur Zachodnich wie doskonale, że polskimi stolicami nordic walkingu są Iława i Ostróda. Wiodące wokół tych dwóch miast stare aleje dębowe i lipowe, snujące się kilometrami lasów i wzdłuż jezior trakty, stanowią doskonałe zaplecze dla amatorów marszu z "kijkami" z całej Polski.

Nordic Walking może uprawiać każdy, bez względu na wiek, kondycję czy tuszę. Najlepsze dla marszu z kijkami są lasy. Najdogodniejszą porą roku - jesień i zima.

Dobrze jest rozpocząć uprawianie Nordic Walking pod okiem instruktora, który nauczy prawidłowej techniki marszu. Przy dobrym i regularnym treningu, Nordic Walking pozwala osiągnąć znaczne korzyści zdrowotne.

Gdzie z kijkami?

Najciekawszą, moim zdaniem, propozycją spędzania wolnego czasu z "kijkami" są "Wędrówki w przeszłość" - zbiór szlaków opracowanych przez archeologa dra Wiesława Skrobota. Trasy „Wędrówek w przeszłość” wiodą niejednokrotnie bezdrożami, w terenie, który pozbawiony jest wyraźnych drogowskazów. Każdy wędrowiec powinien zatem, poza specjalnymi kijkami, zaopatrzyć się w kompas. Opracowanie dostępne jest tutaj (mapy) i tutaj (teksty)

Najciekawsze do uprawiania Nordic Walkingu są trasy:
Na staropruskich i krzyżackich szlakach (Iława – Kamionka – Szymbark – Starzykowo - Gardzień)
Wyprawa szlakiem starej kolei
W stronę Gryźli
W drodze do Golbetina

Wczasy z Nordic Walking

Uprawianie Nordic Walking pod okiem wykwalifikowanego instruktora to już stały element w ofercie hoteli i pensjonatów. Na terenie Mazur Zachodnich trenerami Nordic Walking dysponują między innymi: Hotel Anders, Hotel Dr Irena Eris SPA, Hotel Młyn Klekotki, Osada Danków i Hotel Miłomłyn.

Nordic Walking w Iławie

Od 4 sierpnia w Iławie, na oddanym niedawno do użytku boisku wchodzącym w skład kompleksu "Orlik 2012", dwa razy w tygodniu - we wtorki i czwartki (godz. 18:30), odbywają się zajęcia usprawniające z techniki kroku pod okiem instruktora. Mimo pogarszającej się pogody, zajęcia trwają nadal. Wystarczy zabrać ze sobą odpowiedni strój i termos z herbatą. Przed lub po zajęciach warto wybrać się z kijkami w trasę wzdłuż granicy lasu i ogrodów działkowych - od ulicy 1 Maja do ulicy Biskupskiej.

Polsko-niemieckie zmagania w przedwojennej Lubawie - cz.2

2009-10-06T10:34:00.001-07:00

O niemieckich planach pogromu ludności polskiej

Ostatniego dnia czerwca 1920 roku żołnierze 3 szwadronu 3 Pułku Strzelców Granicznych zatrzymali w okolicach wsi Lubstyn podążających od strony granicy z Niemcami dwóch mieszkańców podlubawskiej Wygody. Kilka godzin później na biurku dowódcy Okręgu Generalnego „Pomorze” generała Bolesława Roi znalazł się nadany z Lubawy ściśle tajny meldunek dowódcy szwadronu o niemieckich przygotowaniach do dokonania pogromu ludności polskiej na terenach plebiscytowych i planach zajęcia przygranicznego powiatu lubawskiego. Według mieszkańców Wygody, akcja rozpocząć się miała 1 lipca 1920 roku.

Po zakończeniu działań dyplomatycznych i opuszczeniu przez wojska niemieckie powiatu lubawskiego, ochronę nowej granicy z Niemcami przejęli żołnierze powołanego w marcu 1920 roku 3 Pułku Strzelców Granicznych, podlegającego Dowództwu Okręgu Generalnego „Pomorze”. Mimo ograniczeń traktatu wersalskiego po drugiej stronie granicy – na terenie Prus Wschodnich, stacjonowała cały czas znaczna ilość wojsk niemieckich. Polski wywiad donosił ponadto o dużej liczbie opłacanych przez pruskich junkrów zdemobilizowanych żołnierzy, gotowych w każdej chwili stanąć przeciw Polakom. Największa tego typu grupa stacjonowała w podiławskim Szymbarku. Według informacji polskiego wywiadu, w kwietniu 1920 roku w szymbarskim majątku znajdowało się 300 ludzi uzbrojonych w karabiny i granaty oraz 100 konnych, stale patrolujących okolicę.

Od połowy stycznia 1920 roku, szczególną uwagę żołnierzy polskich stacjonujących na terenie powiatu lubawskiego przykuwał odcinek granicy z Prusami Wschodnimi w okolicach Lubstynka i Zajączek. Ilość patroli w tej okolicy zwiększyła się z racji lipcowego plebiscytu, który zadecydować miał o przynależności państwowej Warmii, Mazur i Powiśla. W trakcie jednego z czerwcowych patroli, żołnierze 3 szwadronu 3 Pułku Strzelców Granicznych spostrzegli dwóch mężczyzn, którzy przekroczyli granicę na odcinku wartowni Lubstyn. Na podstawie informacji uzyskanych od mieszkańców Wygody, dowódca szwadronu sporządził notatkę, która została niezwłocznie przesłana do Dowództwa Okręgu Generalnego „Pomorze” w Grudziądzu. Stamtąd zaś, z dopiskiem „ściśle tajne” trafiła do Warszawy, do Oddziału II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, zajmującego się wywiadem i kontrwywiadem wojskowym.

W ściśle tajnym meldunku Wydział Polityczny DOG „Pomorze” doniósł o planach pogromu ludności polskiej, jakiego dokonać mieli uzbrojeni w karabiny, granaty ręczne i karabiny maszynowe niemieccy mieszkańcy powiatu ostródzkiego. Agitatorzy zachęcić mieli do tej akcji 2 tysiące zdemobilizowanych żołnierzy, którzy – pod pozorem zabawy – zebrać się mieli w lesie w okolicach Wygody, w pobliżu folwarku zwanego przez Polaków „Fabryką” a przez Niemców „Ferzighufen” oraz we wsi Tułodziad. Pogrom miał rozpocząć się w miastach plebiscytowych 1 lipca 1920 roku, w okolicznych wsiach zaś 3 dni później. Sygnał do rozpoczęcia działań dać miał sygnał świetlny koloru czerwonego lub zielonego. W przypadku powodzenia akcji, siły niemieckie miały zamiar przekroczyć granicę i zająć Lubawę. Według tajnego meldunku, niemieckich powstańców wspomagać mieli właściciele okolicznych folwarków, gdzie złożono karabiny, granaty i amunicję. Tylko w podlubawskim Napromku znajdować się miały trzy karabiny maszynowe.

Jeszcze tego samego dnia Wydział Polityczny DOG „Pomorze” wysłał do powiatu lubawskiego oficera, który przyglądać się miał niemieckim przygotowaniom do pogromu ludności polskiej na terenach plebiscytowych. W razie napaści, zadecydować on miał o wydaniu broni mieszkańcom powiatu lubawskiego i stawieniu oporu. O niemieckich planach poinformowano również wizytującego okolicę majora służby francuskiej, który także miał stać się ofiarą pogromu.

O niepowodzeniu napaści zadecydowały szybkie działania polskiego wywiadu, który ujawnił najpewniej niemieckie plany zaprzyjaźnionemu wywiadowi francuskiemu. Ten zaś sprawił, by o zdekonspirowaniu przygotowań dowiedzieli się Niemcy.

Przygraniczny powiat lubawski pozostał areną zmagań polskiego i niemieckiego wywiadu aż do roku 1939. Do 1924 Oddział II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego w porozumieniu z Oddziałem Informacji Urzędu Wojewódzkiego Pomorskiego wytypował na terenie powiatu lubawskiego 10 osób podejrzanych o współpracę z niemieckim wywiadem. Z racji dużej ilości osób podejrzanych o szpiegostwo, utworzono w Lubawie placówkę pograniczną polskiego wywiadu, będącą jednostką ekspozytury terenowej Oddziału II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego. Zmagania Abwhery i polskiej „dwójki” trwały tu do 1 września 1939 roku, gdy polsko-niemiecką granicę na Drwęcy przekroczyli pierwsi żołnierze Wehrmachtu...

Michał Młotek

Polsko-niemieckie zmagania w przedwojennej Lubawie - cz.1

2009-10-06T10:30:00.000-07:00

Powstanie, do którego nie doszło...

Na początku stycznia 1919 roku niewielka grupa mieszkańców Lubawy rozpoczęła przygotowania do zbrojnego wystąpienia przeciwko niemieckim żołnierzom stacjonującym w mieście. Działania te od samego początku obserwowała dobrze zorganizowana w tej części zaboru pruskiego niemiecka sieć szpiegowska. Ostatecznie, na kilka dni przed planowanym wybuchem powstania, dotarł do Lubawy w nieznanych do dziś okolicznościach rozkaz pomorskich władz powstańczych o zaniechaniu wszelkich akcji zbrojnych. W ten sposób wojska niemieckie opuściły Lubawę dopiero rok później.

Impulsem do rozpoczęcia prac powstańczych na ziemi lubawskiej był pomyślny przebieg Powstania Wielkopolskiego. Z chwilą wyzwolenia Poznania, na całym Pomorzu rozpoczęto przygotowania do zbrojnego wystąpienia przeciwko władzy niemieckiej. Sygnał do podjęcia zorganizowanych walk nadejść miał ze stolicy Wielkopolski.

Wobec stosunkowo korzystnej sytuacji na Pomorzu, w pierwszych dniach stycznia 1919 roku aptekarz Stanisław Wolski oraz kierownik lubawskiego „Rolnika” Józef Sierszeński (obaj członkowie Powiatowej Rady Ludowej, powołanej w celu sprawnego przejęcia władzy administracyjnej z rąk niemieckich), działając w porozumieniu z z Bolesławem Ossowskim, obywatelem ziemskim z Montowa, poczynili pierwsze kroki do zorganizowania zbrojnego wystąpienia przeciw władzy niemieckiej. Wkrótce dołączyli do nich kupiec Franciszek Hamerski oraz wydawca „Głosu Lubawskiego” Bolesław Szczuka. Spotkania tajnej organizacji odbywały się w mieszkaniu Stanisława Wolskiego, późniejszego burmistrza Lubawy. W obradach tajnego sprzysiężenia uczestniczyli także członkowie lubawskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”: Jan Cieszyński, Jan Chorągiewski i Józef Ast. Zadaniem „Sokoła” było werbowanie młodzieży z ziemi lubawskiej do przygotowań powstańczych i udziału w późniejszych walkach na ziemi lubawskiej. Wkrótce grupa ta zebrała najważniejsze informacje dotyczące ilości wojsk niemieckich, stanu i zapasów broni.

Zdaniem dowodzących zgrupowaniem, rozbrojenie Niemców – biorąc pod uwagę ilość polskich ochotników – nie miało sprawić wielkich trudności. Przygotowano więc w największej tajemnicy szczegółowy plan wybuchu powstania, wyznaczając dzień i dokładną godzinę akcji zbrojnej. Oddziały złożone z ochotników miały równocześnie napaść i rozbroić żołnierzy niemieckich w lubawskim magistracie, na poczcie, dworcu kolejowym oraz we wszystkich składach broni i amunicji. Działania te pchnęłyby z pewnością do walki i dały przykład mieszkańcom okolicznych miast i wsi.

Powstanie miało zakończyć się zwycięstwem i wyzwoleniem ziemi lubawskiej spod jarzma niemieckiego. Niestety, na dwa dni przed planowanym rozpoczęciem akcji, dotarł do Lubawy rozkaz pomorskich władz powstańczych o natychmiastowym zaniechaniu przygotowań do zbrojnego wystąpienia na całej ziemi lubawskiej do czasu pokojowego uregulowania sprawy przynależności Pomorza do Polski. Pomorskie władze powstańcze obawiały się zapewne reakcji państw europejskich na zbrojne wystąpienie w Lubawie, co postawiłoby Polaków w złym świetle w trakcie odbywającej się w tym czasie paryskiej konferencji pokojowej, Niemcom zaś dałoby dowody o polskich prowokacjach i prześladowaniu Niemców na ziemiach pomorskich.

Rozpoczęte przez Stanisława Wolskiego i Józefa Sierszeńskiego przygotowania do powstania mogły być od samego początku zresztą obserwowane przez dobrze zorganizowaną niemiecką siatkę szpiegowską. Niewykluczone, że razem z młodymi ochotnikami, przeniknął do struktur powstańczych agent niemieckich służb wywiadowczych, który rozpracowywał poszczególnych organizatorów akcji. Potwierdzałoby to zresztą fakt, że wszystkie nazwiska inicjatorów niedoszłego powstania znane były oficerom paramilitarnej formacji Grenzschutz, która do momentu opuszczenia Lubawy odgrażała się członkom tajnego sprzysiężenia. Pomorskie władze powstańcze, mające swoich informatorów w strukturach Grenschutzu, mogły wiedzieć o ewentualnych planach mobilizacji wojsk niemieckich na dzień wybuchu powstania. Istnieje więc też druga teza: rozkaz władz pomorskich o zaprzestaniu przygotowań zapobiec miał tragedii wśród mieszkańców Lubawy i okolic .

10 stycznia 1920 uprawomocniły się postanowienia traktatu wersalskiego. 9 dni później wojska niemieckie opuściły Lubawę, kierując się w stronę Iławy. Powiatu lubawskiego nie opuścili jednak agenci niemieckich służb wywiadowczych, którzy donosić mieli o polskich poczynaniach na całej ziemi lubawskiej i rozlokowaniu wojsk polskich. Na podstawie zebranych danych, w przeciągu 7 miesięcy Niemcy opracowali plany pogromu ludności polskiej i zajęcia Lubawy. Zorganizowana akcja wojsk niemieckich rozpocząć się miała 1 lipca 1920 roku...

koniec części pierwszej

Michał Młotek

Szlakiem wielkich postaci: Jenny von Pappenheim i Gardzień

2009-09-27T00:39:00.000-07:00

Niezwykle interesującym dopełnieniem każdego pobytu jest odkrywanie śladów po wybitnych mieszkańcach danej ziemi. Bliższe i dalsze okolice Ostródy i Iławy obfitują w postacie, które do dnia dzisiejszego rozsławiają zagranicą najmniej choćby znane przez Polaków miejsca. Kilkanaście kilometrów od Iławy, przez całe 26 lat, od 1838 do 1864 roku, w pałacu we wsi Gardzień zamieszkiwała Jenny von Pappenheim - niemiecka pisarka, bratanica Napoleona Bonaparte. Tu też urodził się jej zasłużony syn - Otto. Pamięć po Jenny i jej rodzinie zaginęła wraz z ostatnimi śladami po gardzieńskim pałacu. Na szczęście, jedynie na pewien czas.

Jenny von Pappenheim urodziła się 7 września 1811 roku w małym niemieckim miasteczku Stammen. Zmarła 29 czerwca 1890 roku niedaleko Labiawy w Prusach Wschodnich. Była jedną z dwóch nieślubnych córek króla Westfalii Hieronima Bonaparte i arystokratki Diany von Pappenheim, hrabiny Waldner von Freundstein.

Już w najmłodszych latach ogromny wpływ na młodziutką Jenny wywarł Johann Wolfgang von Goethe, z którym spotykała się w domu swej matki w Weimarze. Bliskie kontakty łączyły ją także z Augustem - synem Goethego. Opiekowała się zresztą i była pierwszą nauczycielką wnuków Johanna Wolfganga - Wolfa i Waltera. W tym czasie spotykała się również z drugim wielkim niemieckim poetą - Fryderykiem Schillerem.

6 marca 1838 roku Jenny von Pappenheim wyszła za mąż za Wernera von Gustedta, który od 1850 pełnił funkcję starosty powiatu suskiego (Kreis Rosenberg). Przyszli małżonkowie poznali się na dworze Wielkiego Księcia Turyngii Karola Augusta. W tym samym roku Hieronim Bonaparte przekazał swej nieślubnej córce pokaźną sumę, za którą młodzi małżonkowie kupili majątek Gardzieniu. Zaniedbany dwór w Gardzieniu przebudowany został na wzór weimarskiego pałacu Wittum. Obok pałacu Jenny von Pappenheim urządziła rozległy park. Wraz z dziećmi przebywała tu do roku 1864, po czym sprzedała pałac i dobra ziemskie bogatemu kupcowi Jonasowi z Berlina, sama zaś wyjechała do rodziny męża mieszkającej niedaleko Królewca.

W 1880 roku okoliczne dobra ziemskie wraz z pałacem kupił niejaki Zidowitz. W roku 1900 Gardzień wraz z folwarkami od Zidowitza odkupiła rodzina Finckenstein. W ten sposób po 200 latach dobra gardzieńskie wróciły do swych dawnych właścicieli. Przed II wojną światową w pałacu mieściła się szkoła sportowa gdańskiej SA - oddziałów szturmowych NSDAP. Obiekt przetrwał działania wojenne, jednak w latach '60 uległ całkowitej dewastacji. Unikalne wyposażenie pałacu wraz z pamiątkami po zamieszkujących w nim rodzinach znajdują się w większości najprawdopodobniej u mieszkańców dzisiejszego Gardzienia.

Pomnik poświęcony pamięci rodziny i samego Otto von Gustedt - syna Jenny von Pappenheim i Wernera von Gustedta, znajdujący się w kaplicy w Bad Kissingen. Otto von Gustedt urodził się 18 lutego 1839 roku w Gardzieniu (w wielu niemieckich opracowaniach jako miejsce urodzin Otto podaje się jedynie "niedaleko" lub "pod" Iławą). Był pruskim rotmistrzem i adiutantem Fryderyka III Hohenzollerna. Na wojnę przeciw Francji w 1870 roku udał się z szablą swojego stryjecznego dziadka, Napoleona Bonaparte. Za zasługi bojowe, szczególnie w bitwie pod Froeschwiller stoczonej 6 sierpnia 1870 roku, otrzymał Krzyż Żelazny. W 1864 roku poślubił córkę francuskiego kupca Cecile de Bussierre Renouard. W 1870 cesarzowa Augusta Wiktoria była matką chrzestną ich córki Augusty Wiktorii von Gustedt.

Lily Braun - wnuczka Jenny von Pappenheim. Córka pruskiego generała Hansa von Kretschmann. Niemiecka pisarka i feministka. Efektem jej związku z socjalistycznym dziennikarzem Henrym Brownem był Otto Braun, młody niemiecki poeta. Lily Braun zmarła w 1916 roku. Kilkanaście miesięcy życia upłynęły Lily na pisaniu książki „W cieniu trzech tytanów”, która opiera się na historii Diany von Papenheim i jej związkach z Hieronimem Bonaparte, Goethem i Schillerem. Książka obejmuje również okres "gardzieński" życia Diany.

Swoim talentem Jenny von Pappenheim obdarowała całą rodzinę. Jej prawnuk Otto Braun mając niespełna 20 lat zasłynął swoimi pierwszymi i, niestety, jednocześnie ostatnimi utworami. Zginął w wieku 21 lat w trakcie jednej z bitew I wojny światowej we Francji. Do armii niemieckiej wstąpił już w wieku 17 lat. Ranny na froncie wschodnim, jeszcze w 1916 roku przeniesiony został do pracy w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. Po rekonwalescencji udał się do Francji, na front, skąd już nie wrócił.

Szlakiem wielkich postaci: Iławscy generałowie

2009-09-18T04:39:00.000-07:00

Zdarzało się, że u szczytu swojej świetności iławskie garnizony mieściły więcej żołnierzy niż wynosiła liczba mieszkańców miasta. Bywało, że razem z przenoszonym do Iławy oficerem, nad Jeziorak trafiały całe rodziny. Tu też przychodziły na świat dzieci wojskowych, które w późniejszych latach kontynuowały fach swoich ojców. Trudno - w kontekście historycznym i zwykłej ludzkiej przyzwoitości - szczycić się tymi, którzy w tej dziedzinie osiągnęli najwięcej i awansowali najwyżej. Nierzadko mają oni na rękach krew setek czy tysięcy osób, głównie Polaków, Francuzów, Amerykanów i Rosjan. Nie znaczy to jednak, że nie możemy o nich chociażby wspomnieć. W końcu urodzili się na tej samej ziemi, po której my dziś z dumą stąpamy.

Generalleutnant Erich Diestel urodził się 8 listopada 1898 roku w Iławie.

Generalleutnant Erich Diestel urodził się 8 listopada 1898 roku w Iławie. Do armii wstąpił 9 kwietnia 1912 roku. Do 9 września 1914 służył w 35 Pułku Fizylierów. Za odniesione rany w wieku 20 lat odznaczony został czarną odznaką za rany (Verwundetenabzeichen, in Schwarz). Wcześniej, bo w 1915 roku za wykazanie się na polu walki otrzymał Wojenny Krzyż Zasługi (Lippisches Kriegsverdienstkreuz). Do 1939 roku pełnił funkcje szkoleniowe. Był między innymi instruktorem w Szkole Piechoty w Dreźnie. W chwili wybuchu II wojny światowej był dowódcą I batalionu 68 Pułku Piechoty. Uczestnik walk na froncie wschodnim. Odznaczony między innymi medalem za walki na froncie wschodnim (Winterschlacht Im Osten), krzyżem Für Ehrenkreuz Frontkämpfer, Krzyżem Żelaznym I Klasy i Złotym Krzyżem Niemieckim (Deutsches Kreuz in Gold). W niewoli od 1945 do 1947 roku. Zmarł 3 sierpnia 1977 roku w Bad Wiessee.

Generalleutnant Friedrich Karst urodził się 4 września 1893 roku w Iławie.

Generalleutnant Friedrich Karst urodził się 4 września 1893 roku w Iławie. Służbę w wojsku rozpoczął w wieku 19 lat. Brał udział w I wojnie światowej, w trakcie walk został ciężko ranny. W 1918 roku odznaczony czarną odznaką za rany (Verwundetenabzeichen, in Schwarz). Przed II wojną światową dowodził przez cztery lata I batalionem 58 pułku piechoty. W czasie wojny dowódca 216 pułku piechoty. Od 1943 do 1944 roku był komendantem Brukseli. Od maja 1945 roku do października 1947 w brytyjskiej niewoli. Odznaczony między innymi medalem za walki na froncie wschodnim (Winterschlacht Im Osten), srebrną odznaką szturmową piechoty (Infanterie-Sturmabzeichen in Silber), Wehrmacht-Dienstauszeichnung IV klasy i złotym krzyżem niemieckim (Deutsches Kreuz in Gold), Krzyżem Żelaznym I Klasy i Złotym Krzyżem Niemieckim (Deutsches Kreuz in Gold). Zmarł 7 listopada 1975 w Herford.

Generalleutnant Theodor Schubert urodził się 6 kwietnia 1888 roku w Iławie.

Generalleutnant Theodor Schubert urodził się 6 kwietnia 1888 roku w Iławie. Do wojska wstąpił 22 marca 1906 roku. Brał udział w I wojnie światowej. W 1916 roku awansowany na stopień kapitana. w 1917 odznaczony został wysokim odznaczeniem cywilnym i wojskowym Królestwa Prus Królewskim Orderem Rodu Hohenzollernów z mieczami (Ritterkreuz des königlichen Hausordens von Hohenzollern mit Schwertern). W czasie II wojny światowej pełnił funkcje szkoleniowe i sztabowe. W czerwcu 1945 roku trafił do sowieckiej niewoli, z której zwolniony został dopiero w 1950 roku. Zmarł 4 grudnia 1973 roku w Hannoverze.

Generalleutnant Gustav Wilke urodził się 6 marca 1898 roku w Iławie.

Generalleutnant Gustav Wilke urodził się 6 marca 1898 roku w Iławie. Do wojska wstąpił 27 grudnia 1916 roku. Wykładowca w szkołach Luftwaffe, zasłużony pilot i spadochroniarz. 24 maja 1940 roku odznaczony został najwyższym odznaczeniem wojskowym okresu III Rzeszy - Krzyżem Rycerskim Krzyża Żelaznego (Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes). W niewoli od maja 1945 do lipca 1947 roku. Gen. Gustav Wilke Zmarł 14 marca 1977 w Oberstdorfie.

Iława miastem garnizonowym

Nie trzeba być ani historykiem, ani architektem, ani też znawcą dziejów Iławy, by - przebywając w mieście - nie zauważyć pozostałości po dawnych obiektach wojskowych. Jako, że jest to wspaniały materiał na oddzielny wpis, po raz drugi ograniczę się jedynie do prezentacji kilku przedwojennych pocztówek przedstawiających Iławę jako miasto garnizonowe. Po raz drugi bez komentarza.

Szlakiem wielkich postaci: Hermann von Stein i Iława

2009-09-17T23:51:00.000-07:00

Niezwykle interesującym dopełnieniem każdego pobytu jest odkrywanie śladów po wybitnych mieszkańcach danej ziemi. Bliższe i dalsze okolice Ostródy i Iławy obfitują w postacie, które do dnia dzisiejszego rozsławiają zagranicą najmniej choćby znane przez Polaków miejsca. Iława jako dawne miasto garnizonowe cały czas kojarzona jest z urodzonym w 1901 nad Jeziorakiem Hellmuthem Stieffem, jednym z inicjatorów zamachu na Adolfa Hitlera w 1944 roku. Tymczasem mało kto wie, że na długo przed pojawieniem się na arenie wojennej Stieffa, Iława przez kilka lat gościła jednego z największych pruskich strategów okresu Wielkiej Wojny. Dowódcą stacjonującej w Iławie 41 Dywizji Cesarstwa Niemieckiego był bowiem gen. Hermann von Stein. To on przez dwa lata, od 26 października 1916 roku do 9 października 1918 roku, piastował zaszczytny urząd pruskiego ministra wojny.

Hermann Christlieb Matthäus Stein urodził się 13 sierpnia 1854 roku w miejscowości Wedderstedt (administracyjnie miasteczko należy do regionu Sachsen-Anhalt), zmarł 26 maja 1927 roku w położonym 25 km od Poczdamu miasteczku Lehnin. Był synem miejscowego proboszcza Hermanna Roberta Stein i Julie Friederike Meyer.

Hermann von Stein wojskową karierę rozpoczął w wieku 19 lat. W 1873 roku, po ukończeniu szkoły średniej, służył w 3 Pułku Artylerii Polowej. Już w dwa lata nadano mu stopień porucznika (Leutnant). W 1890 roku awansował do stopnia kapitana (Hauptmann). W 1894 roku przeniesiono go do pracy w Sztabie Generalnym a już w 1896 awansowano do stopnia majora. Do Iławy - ważnego strategicznie miasta, obsadzonego tysiącami żołnierzy, trafił w roku 1912. Objął tu dowództwo nad 41 Dywizją Cesarstwa Niemieckiego, w skład której wchodziły 72 Brygada Piechoty (72. Infanterie-Brigade) w Ostródzie, 74 Brygada Piechoty (74. Infanterie-Brigade) w Malborku, 41 Brygada Kawalerii (41. Kavallerie-Brigade) w Iławie i 41 Brygada Artylerii Polowej (41. Feldartillerie-Brigade) w Iławie. W tym czasie jego podwładni zwracali się już do niego Herr Generalleutnant.

Iława miastem garnizonowym

Nie trzeba być ani historykiem, ani architektem, ani też znawcą dziejów Iławy, by - przebywając w mieście - nie zauważyć pozostałości po dawnych obiektach wojskowych. Jako, że jest to wspaniały materiał na oddzielny wpis, ograniczę się jedynie do prezentacji kilku przedwojennych pocztówek przedstawiających Iławę jako miasto garnizonowe. Na razie bez komentarza.

Szlakiem wielkich postaci: Emil von Behring i Ławice

2009-09-15T23:11:00.000-07:00

W Szkole Podstawowej w Ławicach zwiedzać można Izbę Pamięci Emila von Behringa. Budynek szkoły, pochodzący z XIX wieku, został spalony pod koniec II wojny światowej. Odbudowano go dopiero w latach sześćdziesiątych XX wieku (fot. Michał Młotek)

Tak historię młodego Emila opisuje znany iławski historyk Wiesław Niesiobędzki (tekst pochodzi z Encyklopedii Powiatu Iławskiego):

W połowie XVIII wieku w Ławicach osiedlona została przez króla Fryderyka I - rodzina Behringów. Ich potomek August Behring żonaty z Bertą Zech córką nauczyciela z sąsiedniego Dołu, 31 października 1848 podjął w Ławicach pracę na stanowisku nauczyciela.

Szkoła w Ławicach była wtedy największą szkołą w parafii rudzienicko-frednowskiej, poza dziećmi miejscowymi uczyły się w niej także dzieci z Małej i Dużej Tchórzanki, według spisów z lat 1835-1838 były one zdecydowanie polskie. W roku szkolnym 1828/1829 uczyło się tu 110 dzieci, w tym samym czasie w Rudzienicach było 101 uczniów, w Gromotach 95, a w Kałdunach 73.

W roku 1858.August Behring jako oddany swej pracy nauczyciel, a do tego ojciec bardzo licznej rodziny, w dziesięciolecie swej nauczycielskiej pracy, uzyskał od ówczesnych władz oświatowych, zapomogę pieniężną. W opinii wystawionej kandydatowi do nagrody podkreślono, że nauczyciel z Ławic musiał uczyć swoich 116 uczniów w dwu językach, uzyskując jednocześnie wysoką frekwencję, do szkoły uczęszczało, bowiem przeciętnie 100 osób, spośród których 54 biegle czytało, 50 pisało, a 80 dobrze rachowało.

Dnia 14 marca 1854 nauczycielowi z Ławic - Augustowi Behringowi urodziło się piąte dziecko - syn Emil, przyszły dobroczyńca ludzkości, który dzięki odkryciu w 1890 roku surowicy przeciwko tężcowi i w 1891 roku przeciwko dyfterytowi, dał światu lek ratujący przed tą straszliwą chorobą tysiące dzieci. Emil do 13 roku życia uczył się pod okiem ojca w domu. Po ukończeniu szkoły powszechnej, dzięki pomocy pastora Leipholza z Rudzienic, który już wtedy rozpoznał w synu nauczyciela z Ławic przebłyski geniuszu, Emil uzyskał stypendium. To pozwoliło przyszłemu Nobliście rozpoczęcie nauki w gimnazjum w Olsztynku, tam też 31 lipca 1874 roku uczeń Emil Behring zdał maturę. Wtedy doszło do zatargu Emila z ojcem, gdyż August Georg Behri, na którym spoczywał niełatwy obowiązek troszczenia się o los trzynaściorga dzieci, przyszłości swego syna upatrywał w wyborze kariery duchownego i chciał go wysłać na najmniej kosztowne studia teologiczne do Królewca. Emil natomiast upierał się przy studiach medycznych i karierze lekarza.

Młodemu Emilowi, który w końcu musiałby się zgodzić z rzeczową argumentacją ojca, z pomocą przyszedł krewniak pastora Leipholza - lekarz wojskowy Blumenrath, doradzając mu, by wystarał się o stypendium wojskowe na studia medyczne w Berlinie. Po otrzymaniu stypendium wojskowego, po czterech latach studiów na wydziale chirurgii w Królewskim Instytucie im. Fryderyka Wilhelma, Emil Behring dnia 15 sierpnia 1878 roku obronił pracę dyplomową na temat nowszych obserwacji neurotomii oka.

Po otrzymaniu dyplomu lekarza, Emil odbywał praktykę lekarza wojskowego w Oławie a następnie w Poznaniu i tam opublikował swoją pierwszą pracę naukową na temat jodoformu. Wkrótce został też oddelegowany jako lekarz sztabowy do pracy w Instytucie Farmakologii w Bonn. Pracując w bońskim instytucie Emil Behring prowadził badania nad odpornością na zarazę wąglikową. Po dwóch latach pracy w Bonn, podjął pracę na stanowisku asystenta Roberta Kocha w Instytucie Higieny Uniwersytetu berlińskiego. W Berlinie nasz uczony zajmował się także bakteriologią, prowadząc badania nad poszukiwaniem substancji zabijających bakterie w organizmie człowieka, co zaowocowało wynalezieniem przez niego w roku 1890 surowicy przeciw dyfterytowi. Wykonany przez Emila Behringa 20 grudnia 1891 roku pierwszy zastrzyk tej surowicy, ratujący przed śmiercią młodziutką pacjentkę, stał się początkiem nowej epoki w lecznictwie i profilaktyce przeciwdyfterytowej. Kolejnym dużym osiągnięciem naukowca z Ławic pracującego z profesorem Robertem Kochem, było wynalezienie wspólnie z Japończykiem S. Kitasako szczepionki przeciwtężcowej. Po tym odkryciu Emil Behring zajął się badaniami zmierzającymi do wynalezienia szczepionki przeciwgruźliczej, to jednak poróżniło go z jego preceptorem Robertem Kochem i w rezultacie w roku 1894 Emil Behring już jako profesor odszedł z Instytutu w Berlinie do pracy na Uniwersytecie w Halle, by potem w 1895 roku objąć stanowisko dyrektora Instytutu Higieny przy Uniwersytecie w Marburgu. W tym samym roku na odbywającym się w Budapeszcie Kongresie Higieny i Demografii, Emil Behring razem z Pierrem Paulem Emilem Roux mikrobiologiem z Instytutu Ludwika Pasteuera w Paryżu, otrzymał finansową nagrodę Fundacji Alberto Levi w wysokości 25.000 złotych franków.

Na początku roku 1901 cesarz Wilhelm II jakby przeczuwając, że już wkrótce Szwedzka Akademia nagrodzi jego poddanego, swoją sławną nagrodą, nadał Emilowi Behringowi szlachectwo. W tym samym 1901 roku zasłużony dla ludzkości syn prostego nauczyciela z wiejskiej szkoły w Ławicach Emil von Behring. Został pierwszym w historii medycyny lekarzem nagrodzonym Nagrodą Nobla.

Po otrzymaniu tak wielkich nagród i dowodów uznania, sławny i bogaty Emil von Behring założył 1 listopada 1904 roku jedną z większych w Europie wytwórni surowic i szczepionek - Behringwerke. W Marburgu Noblista z Ławic mieszkał wraz z żoną Elsą i sześcioma synami, aż do swej śmierci 31 marca 1917 roku.

Na cmentarzu w Ławicach do dzisiaj znajdują się groby rodziców Noblisty: Augustyny Behirng z domu Zech i jej męża Augusta Behringa. Przedwojenni mieszkańcy Ławic dumni ze swojego ziomka ufundowali płytę pamiątkową umieszczoną na ścianie domu, w którym urodził się Emil von Behring. Imię tego uczonego nadano też ławickiej szkole podstawowej.

Na cmentarzu w Ławicach znajdują się groby rodziców Noblisty: Augustyny Behirng z domu Zech i jej męża Augusta Behringa (fot. Michał Młotek)

Gotycki zamek w Olsztynku. W tym budynku 31 lipca 1874 roku uczeń Emil Behring zdał maturę (fot. Michał Młotek)

Zamek krzyżacki w Olsztynku wybudowany został między 1350 a 1360 rokiem. Budowla w końcu XVIII wieku popadła w ruinę i została częściowo rozebrana. Obiekt odbudowano w latach 1847-1849 w stylu neogotyckim i przekształcono na gimnazjum, którego dyrektorem był m.in. wybitny historyk Max Toeppen. Obok młodego Behringa uczył się w nim między innymi Herman Pełka, polski duchowny ewangelicki, profesor uniwersytecki, pedagog, badacz mazurskiego folkoru (fot. Michał Młotek)

Przed budynkiem gimnazjum znajduje się tablica poświęcona Emilowi von Behring (fot. Michał Młotek)

Szlakiem starych cmentarzy - cz. 2

2009-08-10T22:29:00.000-07:00

Mazury Zachodnie to kopalnia miejsc niezwykłych. W krajobraz tutejszych terenów na stałe już wpisały się stare cmentarze. Jest ich kilkaset, choć trudno je wszystkie zliczyć. Wyraźne wzniesienia z krzyżami otoczone starymi drzewami, przykościelne płyty nagrobne z niemieckimi i polskimi nazwiskami to miejsca magiczne. Przyciągają każdego. Bez wyjątku.

Nie wszystkie cmentarze są łatwo dostępne. Niedaleko szymbarskiego zamku, na wzgórzu obok drogi do Ząbrowa znajduje się porośnięty lasem, prawie niedostępny cmentarz rodowy szymbarskiej linii von Finckensteinów. Spoczywa na nim czterech w linii prostej Konradów Finck von Finckenstein oraz Getruda i Agnes - matka i córka Finckensteinów (fot. Michał Młotek)

Jeden z nielicznych grobów przy klasycystycznym kościele w Kamieńcu (fot. Michał Młotek)

Przy gotyckich kościołach w Kazanicach i Byszwałdzie na Ziemi Lubawskiej także zachowały się pozostałości dawnych cmentarzy. (fot. Michał Młotek)

Grunwald o każdej porze roku

2009-08-10T00:17:00.000-07:00

Każdego roku w połowie lipca na polach między Grunwaldem, Stębarkiem i Łodwigowem odbywa się inscenizacja największej średniowiecznej bitwy Europy. Z każdym kolejnym rokiem przyciąga ona prawie sto tysięcy widzów, głównie dumnych z grunwaldzkiej wiktorii Polaków. Inscenizacja wraz z imprezami towarzyszącymi stanowi dla widzów z całego świata nie tylko doskonałą okazję do poznania średniowiecznych zwyczajów. Daje przede wszystkim możliwość uczestniczenia we wspaniałym widowisku, które pozostawia - nie tylko znawcom tematu - niezatarte wrażenie na całe życie.

W inscenizacji bierze udział blisko dwa tysiące rycerzy z całej Europy (fot. Michał Młotek)

Organizatorzy dbają, by z każdym kolejnym rokiem inscenizacja była coraz bardziej atrakcyjna dla gości Pól Grunwaldzkich (fot. Michał Młotek)

W tegorocznej inscenizacji wzięło udział prawie dwa tysiące miłośników rycerstwa - głównie z Polski, Niemiec i Litwy. (fot. Michał Młotek)

Inscenizacja cieszy się ogromnym zainteresowaniem mediów. W tym roku Pola Grunwaldzkie odwiedził "Błękitny" należący do stacji TVN24. Materiał nakręcony przez kamery "Błękitnego" dostępny tutaj. (fot. Michał Młotek)

A tak wyglądają trzydziestometrowe maszty grunwaldzkie w kilkanaście dni po inscenizacji z 2009 roku. Metalowe proporce symbolizują chorągwie, które zatknięto po zwycięstwie na zdobytym obszarze wroga. Zespół pomnikowy zbudowany został w 1960 roku dla upamiętnienia 550 rocznicy bitwy według projektu konkursowego Jerzego Bandury i Witolda Cęckiewicza. W pobliżu pomnika znajduje się obecnie przebudowywane Muzeum Grunwaldzkie, ze zbiorami militarnymi pochodzącymi z badań archeologicznych. Jak widać na zdjęciu, Pola Grunwaldzkie cieszą się zainteresowaniem nie tylko w trakcie lipcowej inscenizacji. Turystów można tu spotkać o każdej porze roku. (fot. Michał Młotek)

W oddali, po lewej stronie wzgórza widać pierwsze efekty realizowanej obecnie na polach inwestycji "Grunwald - zespół działań inwestycyjno-remontowo-konserwatorskich i muzealnych związanych z kompleksowym zagospodarowaniem Pól Grunwaldzkich". To jeden z kluczowych projektów Regionalnego Programu Operacyjnego Warmia Mazury na lata 2007 2013. Planowana inwestycja polegać będzie na przeprowadzeniu szeregu działań budowlanych oraz remontowo-modernizacyjnych związanych z zagospodarowaniem Pól Grunwaldzkich. Inwestycja jest związana z całościowym zagospodarowaniem Pól Grunwaldzkich, w tym restauracją i modernizacją budynków istniejących oraz budową nowych obiektów. (fot. Michał Młotek)

Inwestycje na Polach Grunwaldzkich

24 lutego 2009 roku Zarząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego podpisał z Muzeum Warmii i Mazur umowę dotyczącą dofinansowania projektu "Grunwald - zespół działań inwestycyjno-remontowo-konserwatorskich i muzealnych związanych z kompleksowym zagospodarowaniem Pól Grunwaldzkich". Kosztorysowa wartość inwestycji obliczono na prawie 30 milionów złotych. Prace inwestycyjne rozpoczęły się już w marcu 2009 roku, zakończą się na dwa miesiące przez 600-leciem obchodów bitwy na Polach Grunwaldzkich.

Zadanie inwestycyjne obejmuje między innymi budowę budowę nowego budynku recepcji wraz z parkingiem, miejsca widowiskowego na 900 miejsc, a także utworzenie nowoczesnego pola namiotowego. Poza tym przeprowadzona zostanie modernizacja Zespołu Pomnikowego oraz renowacja ruin kaplicy pobitewnej. Przewidziano również modernizację sali ekspozycyjnej oraz sali kinowej. Istniejące budynki zostaną dostosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych. Realizacja projektu podzielona została nad dwa etapy. Drugi etap obejmuje budowę nowoczesnego muzeum. Po przejęciu dodatkowej powierzchni (około 37 hektarów) powstanie także punkt widokowy oraz ścieżki edukacyjne. W muzeum, prócz powierzchni wystawienniczej, będzie można znaleźć także dwie salki edukacyjno-konferencyjne, pracownie muzealne, magazyn muzealiów oraz wszystkie niezbędne urządzenia i pomieszczenia recepcyjne dla turystów, w tym restaurację.

Szlakiem starych cmentarzy - cz. 1

2009-08-05T23:07:00.000-07:00

Po południowej stronie neogotyckiego kościoła w Mielnie zachowały się resztki przykościelnego cmentarza z nagrobkami rodziny Wernitz - XIX-wiecznych właścicieli Mielna (fot. Michał Młotek)

Poniemiecki cmentarz przy kościele w Glaznotach. (fot. Michał Młotek)

W Stębarku, przy kościele barokowym z XVII wieku, w sąsiedztwie zabudowań gospodarczych, znajdują się groby rodziny von Brandt - dawnych właścicieli wsi. Uwagę przyciąga w szczególności grób Rudolfa von Brandt, najwyższego urzędnika Prus Wschodnich - Starosty Krajowego Prowincji Prusy Wschodnie, sprawującego swój urząd w latach 1896 - 1909 (Rudolf von Brandt - Landeshauptmann der Provinz Ostpreußen). (fot. Michał Młotek)

U stóp olbrzymiej skarpy w miejscowości Kurzętnik, przy gotyckim kościele pw. Św. Marii Magdaleny, znajduje się jeden z nielicznych cmentarzy w regionie, gdzie przeważają polskie nazwiska (po I wojnie światowej powiat lubawski wraz z Kurzętnikiem został przyznany Polsce). Podobnie rzecz ma się w niedalekim Radomnie, gdzie wokół neogotyckiego kościoła odnaleźć można pozostałości cmentarza z XVIII wieku. (fot. Michał Młotek)

Szlakiem filmowym: Mistrz w Zalewie

2009-03-30T11:57:00.000-07:00

Miasta Mazur Zachodnich obfitują w ciekawostki architektoniczne. Niektóre z nich, często zapomniane, opuszczone i niewykorzystane, stają się inspiracją dla filmowców. Tak było z ruinami zamku w Szymbarku. Tak było również ze starą remizą strażacką w Zalewie. To w niej reżyser Piotr Trzaskalski, także przy udziale mieszkańców Zalewa, zrealizował kilka scen polskiego dramatu obyczajowego "Mistrz". O wizycie ekipy filmowej w mieście opowiedział mi Bernard Król - rozmiłowany w przyrodzie Mazur Zachodnich znany fotograf.

Dziś poddasze remizy służy jako magazyn dla pobliskiej szkoły (fot. Bernard Król)

Tytułowy bohater filmu (Konstantin Ławronienko), rosyjski cyrkowiec, mistrz rzucania nożem, traci pracę za pijaństwo. Wraz ze swoją asystentką Andżelą (w tej roli Teresa Branna), wyrusza w podróż do Paryża. Dołącza do nich polski akordeonista, który uciekł z domu. Po drodze Mistrz poznaje przez przypadek Annę (Monika Buchowiec), w której się zakochuje. Podróż ta na zawsze go odmieni.

Plakat filmowy:

Promocja regionu

2009-03-29T12:39:00.000-07:00

Często spotykam się z opiniami, że samorządy oraz stowarzyszenia regionu Mazur Zachodnich niewiele robią w dziedzinie promocji. Są to opinie ludzi, którzy albo kompletnie nie orientują się w temacie, albo z reguły krytykują wszystko, co ich otacza. Oczywiście, brak w promocji regionu konsekwencji i określenia przejrzystych celów. Brak przekonania, że promocja regionu to coś więcej, niż tylko masowa produkcja gadżetów. A może po prostu brak jednolitej i profesjonalnej strategii, która kilkunastu (nie wszystkim) samorządom trzech powiatów: ostródzkiego, iławskiego i nowomiejskiego pokazałaby, którą pójść drogą. Doświadczenia turystycznych potęg pokazują, że jedynie dobrze przygotowana, pomysłowa strategia może przynieść określone efekty. Czy kiedyś powstanie profesjonalny dokument z dziedziny promocji, który mógłby być realizowany we wszystkich urzędach? Czas pokaże... Na razie cieszą inne inicjatywy, które wyróżniają działania regionu na tle całej Polski. W ostatnich tygodniach region Mazur Zachodnich pod szyldem obszaru Kanału Elbląskiego (Iława, Ostróda, Elbląg) zaprezentował się, obok największych polskich miast, na dwóch najważniejszych imprezach targowych w tej części Europy. Z informacji, które udało mi się odnaleźć w Internecie wynika, że zainteresowanie było ogromne:

Foldery, mapy, przewodniki i gadżety promujące powiat iławski i Iławę – to wszystko czekało na odwiedzających dwie najważniejsze imprezy targowe w Europie: ITB Berlin oraz TUR Göteborg.

Najważniejsze i największe na świecie spotkanie branży turystycznej w Berlinie odbyło się już po raz 43. Tego roku swą ofertę przedstawiło ponad 11 tys. wystawców pochodzących z 187 krajów. Równie prestiżowo potraktowane zostały Międzynarodowe Targi Turystyczne TUR w Göteborgu. To najważniejsza impreza tego typu w Skandynawii. W tym roku skupiły prawie 1200 wystawców z 95 krajów. Mimo kryzysu gospodarczego liczba uczestników targów w porównaniu do roku ubiegłego pozostała na stabilnym poziomie. Podczas trzech pierwszych dni targów w Berlinie, zarezerwowanych wyłącznie dla branży turystycznej, targi odwiedziło 110 tysięcy specjalistów, z tego 42 procent z zagranicy. Wzrosła także, w porównaniu z rokiem ubiegłym, liczba klientów indywidualnych – w dwa ostatnie dni berlińskie targi zwiedziło 68 tysięcy osób.

W obydwu imprezach targowych zaprezentowały się również powiat iławski i Iława w ramach stoiska będącego częścią ekspozycji „Obszaru Kanału Elbląskiego” (łącznie z powiatem ostródzkim i elbląskim). Region iławski reprezentowany był przez Piotra Ambroziaka (Berlin) i Michała Młotka (Göteborg) z Urzędu Miasta Iławy.

– Zainteresowanie naszymi stoiskami było ogromne – mówi Piotr Ambroziak, Kierownik Wydziału Promocji i Współpracy z Zagranicą Urzędu Miasta Iławy. – W Europie panuje swoista moda na Polskę, dlatego nie mogliśmy nie wykorzystać szansy, jaką dają te dwie imprezy targowe – dodaje. Godnym podkreślenia jest fakt, że na Polskim Stoisku Narodowym Iława i powiat iławski zaprezentowały się obok takich turystycznych potęg jak Warszawa, Łódź, Gdańsk, Kraków i Szczecin. – W najbliższych latach liczymy na wzrost liczby turystów z Niemiec i Skandynawii, którzy w związku z kryzysem wybierają bliższe i tańsze cele wyjazdów. W tej chwili jesteśmy dla nich atrakcyjni nie tylko pod względem naszej oferty turystycznej ale także niskiego kursu złotówki – mówi burmistrz Iławy Włodzimierz Ptasznik.

W kolejnych latach powiat iławski, razem z powiatami ostródzkim i elbląskim w ramach projektu Zintegrowany system promocji turystycznej obszaru Kanału Elbląskiego, któremu przewodzi Urząd Marszałkowski Województwa Warmińsko-Mazurskiego, zaprezentuje się także w Kijowie i Mediolanie.

(Artykuł pochodzi z serwisu www.ilawa.pl)

Polskie Stoisko Narodowe na targach w Szwecji (fot. www.ilawa.pl)

Powitanie wiosny - tydzień czystości wód

2009-03-29T12:33:00.000-07:00

Rusza kolejny ciekawy spływ kajakowy w zimowo-wiosennej atmosferze. Spływ zostanie połączony ze sprzątaniem rzeki Drwęca i Wel i odbędzie się 5 kwietnia 2009 roku .

Jego trasa będzie wiodła od elektrowni w Kaczku na rzece Wel do Bratiana i z Bratiana na rzece Drwęca do Przystani Kajakowej przy MOSiR (Miejskim Ośrodku Sportu i Rekreacji) w Nowym Mieście Lubawskim. Koszt uczestnictwa to 15 zł. W cenie wspólne ognisko wraz z kiełbaskami. Kontakt : Adam Kopiczyński - 0 604 507 012 - www.splywydrweca.pl

IX Ogólnopolski Zimowy Spływ Kajakowy DRWĘCA – WEL

2009-01-20T00:34:00.000-08:00

Już za nieco ponad tydzień rusza kolejny Zimowy Spływ Kajakowy, organizowany przez Towarzystwo Miłośników Ziemi Nowomiejskiej. W tę zimę odbędzie się w terminie 29 stycznia - 1 lutego 2009r. Załączam najważniejsze informacje o spływie i relację video z roku poprzedniego:

PROGRAM SPŁYWU:

29 Styczeń 2009r. – Czwartek
1700-2200 – Zakwaterowanie i rozlokowanie przybyłych uczestników w Hotelu MOSiR przy ul. Jagiellońskiej 20 w Nowym Mieście Lubawskim
1930 – Kolacja – Stół Szwedzki
2230 – Cisza nocna

30 Styczeń 2009r. – Piątek
0730 – Pobudka
0815 – Śniadanie – Stół Szwedzki
0915 – Zbiórka uczestników przed Hotelem MOSiR
0930 – Wyjazd na Spływ Kajakowy do Kulig
1000 – Spływ Kajakowy rzeką Wel: Kuligi – Bratian
1000 – Pilot Początkowy rozpoczyna spływ kajakowy
1015 – Pilot Końcowy zamyka spływ kajakowy
1500 – Rozpalenie ogniska w Bratianie przy Młynie
1500 – Zakończenie I etapu spływu kajakowego
1515 – Ognisko integracyjne z ciepłą strawą (ciepły obiad)
1530 – Pokaz walk rycerskich „XXVI Chorągwi Zamku Bratian”
1645 – Wyjazd do Hotelu MOSiR
1700 – Dojazd do Hotelu i czas wolny
1700-2200 – Zakwaterowanie i rozlokowanie przybyłych uczestników w Hotelu MOSiR przy ul. Jagiellońskiej
1900 – Kolacja – Stół Szwedzki
2230 – Cisza nocna

31 Styczeń 2009r. – Sobota
0730 – Pobudka
0815 – Śniadanie – Stół Szwedzki
0915 – Zbiórka uczestników przed Hotelem MOSiR oraz sprawdzenie listy uczestników spływu
0930 – Wyjazd na Spływ Kajakowy do Chełst na rzekę Wel
1000 – Spływ Kajakowy rzeką Wel: Chełsty– Trzcin
1015 – Jaz w Chełstach – popisy kaskaderskie dla chętnych rządnych wrażeń
1045 – Pilot Początkowy rozpoczyna spływ kajakowy
1115 – Pilot Końcowy zamyka spływ kajakowy
1500 – Rozpalenie ogniska k/ elektrowni u p. Marka Błaszkowskiego w Trzcinie
1500 – Zakończenie II etapu spływu kajakowego
1515 – Ognisko integracyjne z ciepłą strawą (ciepły obiad)
1630 – Wyjazd do Hotelu MOSiR
1700 – Dojazd do Hotelu i czas wolny
1900 – Kolacja z Biesiadą Kajakową w Restauracji „Zajazd nad Drwęcą”
2230 – Cisza nocna

01 Luty 2009r. – Niedziela
0730 – Pobudka
0830 – Śniadanie – Stół Szwedzki
0915 – Zdawanie pokoi i umieszczenie bagaży w świetlicy
1030 – Zbiórka uczestników przed Hotelem MOSiR
1045 – Wyjście uczestników do Przystani Kajakowej przy MOSiR-ze na rzekę Drwęca
1100 – Spływ Kajakowy rzeką Drwęcą: Nowe Miasto – Kurzętnik
1100 – Pilot Początkowy rozpoczyna spływ kajakowy
1115 – Pilot Końcowy zamyka spływ kajakowy
1245 – Zakończenie III etapu spływu kajakowego
1300 – Rozpalenie ogniska w okolicy ruin zamku w Kurzętniku
1300 – Zwiedzanie ruin zamku Biskupów Chełmińskich w Kurzętniku
1330 – Ognisko z obiadem polowym.
1500 – Zakończenie „IX Ogólnopolskiego Zimowego Spływu Kajakowego DRWĘCA – WEL 2009”

Swój udział na kolacji w dniu 31.01.2009r. zapowiedział parlamentarny zespół ds. turystyki wodnej i szlaków wodnych - poseł Stanisław Gorczyca, poseł Piotr Głowski oraz profesor Marek Ziółkowski. Osoby zainteresowane wzięciem udziału w rozmowach związanych z problematyką turystyki wodnej, zapraszamy do zgłaszania udziału u organizatora.

ORGANIZATOR:

Towarzystwo Miłośników Ziemi Nowomiejskiej.
Towarzystwo Miłośników Ziemi Nowomiejskiej – Sekcja Kajakowa.

Adam Kopiczyński - kom. 604/507012; dom. 56/4742095; e-mail: kopiczynski1@wp.pl

Mieczysław Rutkowski - kom. 504/319080; dom. 056/4745552; e-mail: m.a.rutkowski@wp.pl

Wojciech Perlik - kom. 501/167423; dom. 056/4745610; e-mail: perlikw@wp.pl

Tomasz Knitter - kom. 508/147232; kom. 791/02231; e-mail: tiger.knitter@interia.pl

Zobacz, jak było w zeszłym roku:

Jeziorak Tour także w 2009 roku!

2009-01-12T01:27:00.000-08:00

Na ostatnim spotkaniu organizatorów Pucharu Polski w Maratonach Szosowych ustalono terminarz imprez na rok 2009. Ogromnie cieszy fakt, iż po raz drugi już szosowcy z całej Polski spotkają się w Iławie. Właśnie Iława 5 i 6 września stanie się bazą kilkuset szosowców z całej Polski, którzy po raz kolejny zmierzą się na malowniczych trasach wokół najdłuższego jeziora w Polsce.

Miesięcznik "Podróże"

2009-01-12T00:55:00.000-08:00

Pamiętam, że jeszcze w zeszłym roku w Iławie i Ostródzie gościł dziennikarz Miesięcznika "Podróże" Marek Waśkiel. Na zaproszenie lokalnych organizacji turystycznych zwiedził najważniejsze i najciekawsze miejsca Mazur Zachodnich, spotkał się z ciekawymi postaciami i posmakował regionalnych potraw. Efektem tej kilkudniowej wyprawy jest obszerny, wiarygodny artykuł, który ukazał się w czerwcowym numerze miesięcznika.

Link do artykułu tutaj.

Na turystycznym szlaku

2009-01-04T06:08:00.000-08:00

Na miłośników turystyki pieszej, rowerowej, samochodowej, wodnej i narciarstwa biegowego oczekują tu liczne szlaki turystyczne. Przebiegają one w najbardziej atrakcyjnych pod względem krajoznawczym częściach Mazur Zachodnich.

Po raz kolejny odwołam się do ogromnej pracy, jaką wykonała Lokalna Organizacja Turystyczna Pojezierza Iławskiego i Dorzecza Drwęcy. W ramach realizowanego projektu, zebrano i wydano w formie publikacji opisy szlaków turystycznych. Są interesujące, a co najważniejsze - pozostawiają niezatarte wrażenie. I mimo, że - moim zdaniem - "Wędrówki w przeszłość" nie mają sobie równych, polecam poniższe opisy wszystkim, którzy rozpoczną swoją turystyczną wędrówkę po Mazurach Zachodnich właśnie w powiecie iławskim.

Przedstawiam poniżej skrótowy opis części szlaków. Całość - tradycyjnie już - do pobrania, tym razem w formie czterech drobnych, gotowych do druku ulotek, w kolejności: 1-Iława i okolice, 2-Lubawa, Kisielice, Susz, 3-Zalewo i okolice, 4-szlaki wodne.

Szlaki rowerowe

Iława - Kamieniec

Iława – Szczepkowo – Starzykowo – Piotrkowo – Januszewo – Brusiny – Olbrachtówko – Olbrachtowo – Kamieniec – Susz – Ulnowo – Chełmżyca - Iława

Dystans: 60 km, 85% asfaltem
Trudność: łatwa
Czas przejazdu: 4h

Opis szlaku: Wyprawę rozpoczynamy w Iławie, na skwerze przy ulicy Niepodległości. Bulwarem Jana Pawła II kierujemy się w stronę ul. Konstytucji 3 Maja, następnie ul. Sienkiewicza. Na rozwidleniu za Iławą skręcamy w kierunku Kwidzyna. Przejeżdżamy przez Szczepkowo. Na skrzyżowaniu skręcamy w prawo. Dojeżdżamy do wsi Starzykowo, następnie poruszamy się w stronę Januszewa, Brusin i Olbrachtowa. W oddali widać już wieżę kościoła w Kamieńcu. Po zapoznaniu się z miejscowymi atrakcjami wracamy drogą w kierunku Susza. Po zwiedzeniu miasta jedziemy w stronę Iławy. Po drodze Ulnowo, Falknowo, Chełmżyca, niedaleko Szymbark, ponownie Szczepkowo i Iława.

Warto zobaczyć: neobarokowe rzeźby w Iławie, ruiny pobliskiego zamku w Szymbarku, pałac w Januszewie, kościół w Olbrachtowie, kościół i pałac w Kamieńcu, kościół w Suszu, pomniki przyrody i miejsca ciekawe z punktu widzenia archeologii i historii

Iława - Trupel

Iława – Stradomno – Laseczno – Jędrychowo – Trupel – Szwarcenowo – Wonna – Radomek - Iława

Dystans: 42 km, 80% asfaltem
Trudność: łatwa
Czas przejazdu: 3h

Opis szlaku: Wyprawa rozpoczyna się w Iławie, na ulicy Stacyjnej. Przejeżdżamy przez lasek miejski, na rozwidleniu dróg skręcamy w lewo, w kierunku Grudziądza. Przed nami Stradomno, Laseczno, Jędrychowo i cel naszej podroży – Trupel. Wzdłuż jeziora poruszamy się w stronę Szwarcenowa. Stąd, pokonując oznakowane skrzyżowania, jedziemy do wsi Wonna. Przejeżdżamy przez most nad rzeką Gać, na skrzyżowaniu skręcamy w lewo. Dojeżdżamy do Szeplerzyzny a następnie, kierując się znakami, do Radomka. Stąd krętymi drogami leśnymi niedaleko już do Iławy.

Warto zobaczyć: kościół w Lasecznie, kaplica grobowa Albertów w Truplu, jeziora Trupel i Popówko, kościół w Szwarcenowie, rezerwat przyrodniczy Jeziora Karaś

Iława - Kurzętnik

Iława – Radomno – Nowy Dwór – Nowe Miasto Lubawskie – Kurzętnik – Nowe Miasto Lubawskie – Bratian – Nowy Dwór – Radomno - Iława

Dystans: 52 km, 100% asfaltem
Trudność: łatwa
Czas przejazdu: 3,5h

Opis szlaku: Wyprawę rozpoczynamy na południowych krańcach Iławy, przy dzisiejszej parowozowni. Stąd kierujemy się w stronę Radomna, mijając po drodze Katarzynki. Kilka kilometrów dalej wjeżdżamy do wsi Chrośle, później do Nowego Dworu, z pobliskich Łąk Bratiańskich niedaleko już do Nowego Miasta Lubawskiego. Tu kierujemy się w stronę nowomiejskiej starówki. Przekraczamy Drwęcę i jedziemy wprost do Kurzętnika. Po zapoznaniu się z atrakcjami miejsca, wracamy w stronę Nowego Miasta Lubawskiego. Przez Łąki Bratiańskie jedziemy w stronę miejscowości Bratian. Tu na skrzyżowaniu skręcamy w prawo. Przez Chrośle i Radomno wracamy do Iławy.

Warto zobaczyć: schron na drodze do Radomna, wyspa, most drewniany, kościół i budynek dworca kolejowego w Radomnie, ruiny zamków w Bratianie i Kurzętniku, muzeum, rynek i bazylika w Nowym Mieście Lubawskim, ruiny klasztoru w Łąkach Bratiańskich, kościół w Kurzętniku

Wokół Rezerwatu Jeziora Karaś

Iława – Wikielec – Karaś – Wonna – Wielka Wółka – Skarszewo – Wikielec - Iława

Dystans: 26 km, 80% asfaltem
Trudność: łatwa
Czas przejazdu: 2h

Opis szlaku: Kolejną rowerową wyprawę rozpoczynamy przy wieży ciśnień, na ulicy 1 Maja w Iławie. Dojeżdżamy do lasu i jadąc utwardzoną betonową drogą i, skręcając w prawo, drogą piaszczystą kierujemy się w stronę Wikielca. Dojeżdżamy do drogi asfaltowej Iława – Karaś. Dojeżdżamy do wsi Karaś. Za miejscowym sklepem skręcamy w prawo, w polną drogę. W drodze powrotnej odwiedzimy Szeplerzyznę, wieś Wonna i Wielka Wółka, Skarszewo oraz Stradomno. Przez Wikielec wracamy do Iławy.

Pętla Iławsko-Ostródzka

Iława – Lubawa – Marwałd – Frygnowo – Stębark – Pola Bitwy Grunwaldzkiej – Gierzwałd – „Plattówka” – Durąg – Lichtajny – Ostróda – Samborowo – Iława

Dystans: 120 km, 92% asfaltem
Trudność: łatwa
Czas przejazdu: 8h

Opis szlaku: Szlak rozpoczyna się w Iławie. Miejskimi drogami rowerowymi dojeżdżamy do ul. Lubawskiej. Stąd podążamy do granic miasta i dalej w kierunku Sampławy, później Lubawy. Po zapoznaniu się z zabytkami miasta, kierujemy się na Lipy, dalej na Złotowo i Marwałd. Stąd, przez Tułodziad i Marcinkowo, jedziemy do Frygnowa i dalej, do Stębarka, skąd niedaleko już na pola grunwaldzkie. Z Grunwaldu wracamy do Frygnowa, dalej do Gierzwałdu. Kierujemy się w stronę Domkowa. Po lewej stronie mijamy „Plattówkę”, przejeżdżamy przez Domkowo, Pancerzyn, Durąg, Lichtajny, Kajkowo. Dojeżdżamy do Ostródy. Po zapoznaniu się z atrakcjami miasta, wracamy przez Samborowo do Iławy.

Warto zobaczyć: zabytki Iławy, schron przy drodze leśnej do Dziarn, jezioro Zielone, rzeka Drwęca, zabytki Lubawy, kościoły w Lipach i Złotowie, Muzeum Bitwy Grunwaldzkiej, zabytki Ostródy

Szlaki wodne

Szlak jezior: Jeziorak i Płaskiego
szlak żeglarski i kajakowy

Iława, Szałkowo, Jażdżówki, Makowo, Siemiany, Jerzwałd

Dystans: 27 km
Trudność: łatwa

Opis szlaku: Szlak rozpoczyna się w Iławie. Z prawej strony mijamy wypływającą z jeziora rzekę Iławkę, będącą dopływem Drwęcy, z lewej natomiast wyspę Wielka Żuława. Na wysokości 2,6 km, po lewej stronie znajduje się półwysep Krzywy Róg. Na 5 km szlak zmienia kierunek na północny, następnie na północno-wschodni. Po prawej stronie wieś wypoczynkowa Szałkowo. Na 10 km miejscowość Jażdżówki, następnie Jezierzyce i Makowo. Zbliżamy się do wysp Mały i Duży Gierczak, tutaj następuje rozgałęzienie Jezioraka, płynąc lekko w prawo dopłyniemy do Zatoki Kraga, skręcając w lewo popłyniemy w kierunku Siemian, Zalewa i Jeziora Płaskiego. Płynąc w lewo omijamy wyspy Gierczak z prawej strony. Dalej przepływamy między dwoma wyspami: Lipowy Ostrów z lewej, z prawej wyspa Bukowiec. Z lewej strony wieś turystyczna Siemiany, z prawej miejscowość Wieprz. Omijamy wysepki Rybackie Kępy i leśniczówkę Jeziorno. Płyniemy dalej w kierunku północno-zachodnim, tu obowiązuje strefa ciszy. Płynąc dalej zbliżamy się do zwężenia zwanego Bramką Płaską. Nad cieśniną na wysokości 10 m biegnie linia wysokiego napięcia. Przepływamy przesmyk i wpływamy na wody Jeziora Płaskiego. Szlak kończymy w Jerzwałdzie.

Warto zobaczyć: Park Krajobrazowy Pojezierza Iławskiego, wsie turystyczne: Szałkowo, Makowo, Siemiany, wieś Jezierzyce, w której gościł biskup Karol Wojtyła, grobla Wieprz-Bukowiec, Jerzwałd – wieś Zbigniewa Nienackiego, autora „Pana Samochodzika i Templariuszy”, magiczne zatoki i wyspy Jezioraka.

Szlak Kanału Iławskiego, Elbląskiego i rzeki Drwęcy
szlak żeglarski kajakowy

Dystans: 52 km
Trudność: nieco trudna

Opis szlaku: Trasa szlaku pokrywa się do 15 km ze szlakiem jezior Jeziorak i Płaskiego. Dalej, płynąc w prawo omijamy wyspy Gierczak z lewej strony. Kierując się na północny wschód dopływamy do Zatoki Kraga. Most i krótki kanał przed jeziorem Dauby. Po prawej stronie jeziora wejście do Kanału Iławskiego. Za Jeziorem Karnickim kanał gwałtownie skręca w prawo na południe. Dopływamy do wsi Dębinka. Na 32 km Miłomłyn i rozwidlenie kanału. Za śluzą skręcamy w prawo. 37 km – Śluza Zielona, na 42 km wejście do Jeziora Drwęckiego. Stąd, skręcając w lewo, można dopłynąć do Ostródy i dalej poprzez śluzę Ostróda do jeziora Pauzeńskiego i Kanału Ostródzkiego, wiodącego do jeziora Szeląg. Skręcając w prawo, wpływamy w jedną z odnóg jeziora Drwęckiego. Wypływ rzeki Drwęcy z jeziora w kierunku południowo-wschodnim. Drwęcą płyniemy aż do granic Pojezierza Iławskiego.

Warto zobaczyć: Park Krajobrazowy Pojezierza Iławskiego, wsie turystyczne: Szałkowo, Makowo, Siemiany, wieś Jezierzyce, w której gościł biskup Karol Wojtyła, wieś Gubławki, Mózgowo, zamek w Karnitach, miasta Iława, Miłomłyn i Ostróda, zabytkowe mosty

Szlak jezior: Jeziorak i Ewingi
szlak żeglarski

Iława, Siemiany, Matyty, Dobrzyki, Zalewo

Dystans: 33 km
Trudność: łatwa

Opis szlaku: Trasa szlaku pokrywa się do 20 km ze szlakiem jezior Jeziorak i Płaskiego. Po pokonaniu Płaskiej Bramki mijamy Zatokę Bukowiec. Na 22 km cypel Ostry Róg. Z prawej strony wejście do Zatoki Rudnia, później wyspa Czaplak. Płynąc dalej dopływamy do Cieśniny Matyckiej. Za wsią Matyty, kierując się na północny wschód, następuje zwężenie jeziora, wpływamy w Kanał Dobrzycki (długość 2475 m). Przez wąską bramkę wchodzimy na jezioro Ewingi. Dopływamy do Zalewa.

Warto zobaczyć: Park Krajobrazowy Pojezierza Iławskiego, wsie turystyczne: Szałkowo, Makowo, Siemiany, wieś Jezierzyce, w której gościł biskup Karol Wojtyła, miasta Iława i Zalewo, pruskie wsie: Pomielin, Polajny i Matyty, wieś Dobrzyki

Szlak rzeki Iławki i Drwęcy
szlak kajakowy

Dystans: 21 km
Trudność: łatwa

Opis szlaku: Wyprawę rozpoczynamy w Iławie, w miejscu, w którym Iławka wypływa z Jezioraka. Na wysokości 1,5 km most drogowy, dalej jaz piętrzący – konieczność przeniesienia kajaka. Wpływamy na jezioro Iławskie, na jego wschodnim brzegu znajduje się wieś Dół. Na 7 km wieś Dziarny, dalej Dziarnówko. Na rozwidleniu rzeki należy kierować się w lewo. Przed mostem jaz – konieczność przeniesienia kajaka. Most drogowy we wsi Mały Bór i leśniczówka Papiernia na wysokości 16,5 km, dalej ujście do Drwęcy – skręcamy w prawo.

Warto zobaczyć: most kolejowy w Iławie, wieś Dziarny i położone nieopodal Ławice – wieś noblisty Emila von Behring

Rajdy konne

2009-01-04T05:19:00.000-08:00

Obecne tutaj liczne stadniny dają możliwość wypożyczenia koni, bryczki z końmi, odbycia nauki jazdy konnej oraz uczestniczenia w zajęciach hipoterapii, zimą natomiast w organizowanych tu licznie kuligach. Miłośnicy jazdy konnej odnajdą tu wiele niepowtarzalnych miejsc i interesujących tras do tego typu formy spędzania wolnego czasu. Zwolennicy aktywnego wypoczynku zimą i latem skorzystają z kilkunastu atrakcyjnych szlaków i rajdów konnych.

Nie wiem, kiedy dokładnie stajnia "Niesamowity Dwór" wprowadziła do swojej oferty rajdy konne - moim zdaniem jeden z najbardziej interesujących całych produktów turystycznych Mazur Zachodnich. Sam z oferty jeszcze nie skorzystałem, ale miałem przyjemność rozmawiać z osobami, które w nich uczestniczyły i które wielokrotnie zapewniały mnie, że warto!

Stajna "Niesamowity dwór" jest gospodarstwem agroturystycznym położonym nad Jeziorem Płaskim, które jest odnogą Jezioraka. Gospodarstwo zostało stworzone w dawnej posiadłości pisarza Zbigniewa Nienackiego, autora serii "Przygód Pana Samochodzika". Stajnia "Niesamowity dwór" oferuje rajdy konne, jednodniowe wycieczki po okolicy, indywidualną naukę jazdy konnej oraz skoków przez przeszkody. A wszystko to pod doświadczonym okienkiem wysoce wykwalifikowanych instruktorów.

Jak piszą organizatorzy na swojej stronie internetowej, dla wszystkich zainteresowanych opracowano szeroką ofertę, która pozwoli poznać najpiękniejsze zakątki Pojezierza Iławskiego. Szlaki wiodą brzegami błękitnych jezior, przez zielone łąki i lasy. Rajdy to nie tylko możliwość całodziennego obcowania z końmi oraz przyrodą ale również idealna okazja do małej lekcji historii. Zwiedzanie ruin zamków i pałaców oraz legendy opowiadane przy ognisku stanowią nieodzowny element wypraw.

Przedstawiam poniżej skrótowy opis rajdów konnych. Całość dostępna na stronach organizatora oraz w formie gotowej do wydrukowania publikacji, wydanej przez Lokalną Organizację Turystyczną Pojezierza Iławskiego i Dorzecza Drwęcy.

Weekend w siodle

Czas trwania rajdu: 3 dni

Weekend w siodle skierowany jest do wszystkich miłośników jazdy konnej, którzy zmęczeni zgiełkiem dnia codziennego, chcą odpocząć na łonie natury. Podczas weekendowej przygody poznacie najpiękniejsze zakątki naszej okolicy. Trasy wiodą lasami, pośród malowniczych leśnych jezior i zakątków o historycznym znaczeniu.

Opis rajdu:
I etap – Naszą konną przygodę rozpoczynamy wyjeżdżając z Bałoszyc do Jerzwałdu (38 km). Trasa wiedzie przez Szymbark, Gardzień oraz Solniki. W Szymbarku zwiedzamy ruiny zamku gotyckiego, w Solnikach natomiast pozostałości starej huty szkła. Ostatni odcinek pierwszego dnia rajdu wiedzie do Jerzwałdu. II etap – Dzień rozpoczynamy wyprawą do Bałoszyc. Trasa przebiega przez Fabianki (pałac myśliwski), Zieleń, Merynos i Ulnowo. Weekend w siodle to niezwykle atrakcyjna forma spędzania wolnego czasu dla miłośników jazdy i turystyki konnej.

Szlakiem zamków krzyżackich i pałaców pruskich

Czas trwania rajdu: 7 dni

Rajd skierowany jest do miłośników koni i historii. Zwiedzicie podczas niego zamki krzyżackie, znajdujące się nad brzegami jezior i wśród gęstych lasów Pojezierza Iławskiego. Wieczorami, przy ognisku, poznacie historię oraz tajemnicze podania i legendy, związane z odwiedzanymi miejscami.

Opis rajdu:
I etap – Rajd rozpoczynamy przejazdem z Bałoszyc do Jerzwałdu (45 km). Trasa przebiega przez Ulnowo i Januszewo. Szlak wiedzie nad jeziorem Czerwica, gdzie znajduje się rezerwat kormoranów. Z Jerzwałdu wracamy do Bałoszyc. II etap – Wyjazd do Przezmarku przez Witoszewo (30 km). W Przezmarku zwiedzamy ruiny zamku wójta krzyżackiego. III etap - Z Danielówki udajemy się do Starego Dzierzgonia (38 km) przez górę Pacankę. IV etap - Wyjazd na ostatni odcinek rajdu, wiodący do Bałoszyc (45 km). Jedziemy przez Kamieniec, gdzie podziwiamy ruiny miejscowego pałacu Finckensteinów. Starymi lipowymi drogami udajemy się do Bałoszyc.

Uczestnicy rajdu pod murami zamku w Szymbarku (fot. Stajnia "Niesamowity Dwór")

Raz do roku w wielkim lesie

Czas trwania rajdu: 5 dni

Rajd skierowany jest do wszystkich miłośników jazdy konnej oraz literatury. Podczas tego rajdu zapoznacie się z pięknym krajobrazem Pojezierza Iławskiego, który często opisywał pisarz Zbigniew Nienacki. Przebywając w domu pisarza poznacie bliżej jego twórczość i życiorys. Podczas rajdu odwiedzimy historyczne zakątki oraz rezerwaty przyrody.

Opis rajdu:
I etap – Konną przygodę rozpoczynamy przejazdem z Bałoszyc do Jerzwałdu. Trasa przebiega przez Ulnowo i Januszewo. Z Januszewa jedziemy przepięknym lasem do Jerzwałdu. Szlak wiedzie nad jeziorem Czerwica, gdzie znajduje się rezerwat kormoranów. II etap – Trasa wiedzie z Jerzwałdu przez Gardzień do wsi Szymbark. Stąd kierujemy się w stronę Solnik, następnie do Jerzwałdu. III etap - Wyjazd do Bałoszyc (35km). Trasa przebiega przez Fabianki, Zieleń, Merynos i Ulnowo.

Wjazd do Bałoszyc (fot. Stajnia "Niesamowity Dwór")

Oblężenie Malborka

Czas trwania rajdu: 8 dni

Oblężenie Malborka to rajd skierowany głównie dla miłośników historii. Trasa wiedzie lasami, poprzez rezerwaty przyrody Parku Krajobrazowego Pojezierza Iławskiego oraz historyczne zakątki Pojezierza Iławskiego. Miejscem docelowym naszej wyprawy jest Malbork, dawna stolica Zakonu Krzyżackiego, którą będziemy oblegać przez dwa dni.

Opis rajdu:
I etap – Oblężenie Malborka rozpoczynamy od krótkiej wizyty i kąpieli z końmi nad jeziorem Kociołek oraz wyprawą do Siemian. II etap - Wyjazd do Cieszymowa (35 km). Udajemy się wzdłuż zabytkowego kanału militarnego do miejscowości Kamieniec. Po drodze mijamy jezioro Zdryńskie, Twaruczek oraz rezerwat „Gaudy”. Dalej, przez miejscowość Bornice jedziemy przepięknymi lasami do Cieszymowa. III i IV etap – Wyjazd do Malborka. Trasa wiedzie przez łąki i pola. Pobyt w Malborku i powrót do Cieszymowa. V etap - Wyjazd do Jerzwałdu. Jedziemy przez Bornice i Dolinkę. VI etap - Poznajemy okolice Parku Krajobrazowego Pojezierza Iławskiego.

W drodze na "Oblężenie Malborka" (fot. Stajnia "Niesamowity Dwór")

Rajd na pola Grunwaldu

Czas trwania rajdu: 8 dni

Rajd na pola Grunwaldu wiedzie historycznymi zakątkami Pojezierza Iławskiego i Ziemi Lubawskiej. Miejscem docelowym wyprawy są pola Grunwaldu, tętniące historią przez cały rok. To niezwykła okazja, by zapoznać się z dziejami tych ziem i poznać ich najbardziej urodziwe zakątki.

Opis rajdu:
I etap – Rajd rozpoczynamy wyprawą do Karasia, przez Szymbark. Dalej podążamy starą trasą wzdłuż Jeziora Szymbarskiego i Jeziora Silm, w kierunku Iławy. Następnie jedziemy do Karasia. II etap - Z Karasia udajemy się w kierunku Jeziora Radomno, a następnie wsi Smolniki i Byszwałd. III etap - Jedziemy przez Wzgórza Dylewskie. Mijamy Złotowo, Napromek, Klonowo, Tułodziad, docieramy w końcu Szlakiem Grunwaldzkim na pola Grunwaldu. IV, V i VI etap – Po pobycie w Grunwaldzie i okolicach, wracamy najpierw do Karasia. Następnego dnia udajemy się starym traktem do Jerzwałdu, poznając po drodze uroki Jeziora Jasnego. Ostatni dzień rajdu to zwiedzanie okolic.

Rajd na pola Grunwaldu (fot. Stajnia "Niesamowity Dwór")

Stajnia "Niesamowity Dwór"
14-233 Jerzwałd 51
0-503-170-509
0-508-194-439
0-663-891-439
E-mail: niesamowitydwor@op.pl
gadu-gadu: 9657962

Szlakiem filmowym: Kamieniec i Greta Garbo

2009-01-04T02:08:00.000-08:00

Kamieniec: prawdziwa perła dawnych Prus Wschodnich - majątek ziemski szlachty pruskiej, położony 7 km od Susza, 27 km od Iławy. To tu, w 1937 roku, w oryginalnych salach napoleońskich amerykańska wytwórnia filmowa Metro-Goldwyn-Meyer nakręciła sceny filmu o Marii Walewskiej z Gretą Garbo w roli tytułowej. Film na podstawie powieści Wacława Gąsiorowskiego "Pani Walewska" wyreżyserował Clarence Brown.

Budowę zespołu pałacowego z bramami wjazdowymi i parkiem zakończono w roku 1720. Zbudowany w stylu francuskiego baroku obiekt z racji uroku, przepychu i bogatego wystroju wnętrz oraz wspaniałych ogrodów i parków nazywany był przez lata wschodniopruskim Wersalem.

Do historii przeszedł pobyt w rezydencji Finckensteinów Napoleona Bonaparte. Wśród gości kamienieckiego pałacu znaleźli się również bratanek króla Polski, książę Józef Poniatowski oraz Adolf Hitler, który oczekiwał tu śmierci Paula von Hindenburga. Poza ruiną wspaniałego pałacu wśród XVIII-wiecznych zabytków dzisiejszego Kamieńca należy wymienić: kościół klasycystyczny, barokowe oficyny i stajnie oraz spichrze i kuźnie.

Kamieniec dzisiaj. Aż trudno uwierzyć, że gospodarzy tu teraz dr Jan Kulczyk. Najbogatszy Polak został właścicielem ruin pałacu w 2006 roku (fot. Michał Młotek)

Kadry z filmu:

Plakat filmowy:

Pełna obsada:

Wyświetl większą mapę

Szlakiem filmowym: Wielka Żuława i Gniazdo

2009-01-04T01:53:00.000-08:00

Najdłuższe jezioro w Polsce ze swymi nieoczekiwanie otwierającymi się pośród trzcin tajemniczymi zatokami i urokliwymi wyspami, umożliwia nie tylko obcowanie z tajemnicą natury, ale stanowi również wyzwanie dla poszukiwaczy przygód. Wielka Żuława, o powierzchni 84 ha, jest największą wyspą śródlądową Europy. Słynie z tego, iż w czasach przedkrzyżackich stał na niej gród pruskiego władcy plemiennego. To właśnie iławska wyspa stała się tłem nagrywanego w latach siedemdziesiątych filmu "Gniazdo" w reżyserii Jana Rybkowskiego. Treść filmu związana jest z pierwszymi latami państwowości Polski.

Wielka Żuława położona jest w granicach administracyjnych Iławy (fot. Archiwum Urzędu Miasta Iławy)

Na potrzeby filmu zrekonstruowano wczesnośredniowieczny gród, który, niestety, nie przetrwał do dnia dzisiejszego. Z lądem łączył go drewniany most, po którym zostały już tylko wystające z dna pale.

Obsada aktorska: Wojciech Pszoniak (Mieszko I), Marek Bargiełowski (Czcibór , brat Mieszka), Wanda Neumann (Dobrawa , żona Mieszka), Franciszek Pieczka (Mrokota), Bolesław Płotnicki (Ziemiomysł , ojciec Mieszka), Henryk Bąk (Bolesław I Okrutny , ojciec Dobrawy), Tadeusz Białoszczyński (margrabia Geron), Janusz Bylczyński (margrabia Hodon), Włodzimierz Maciudziński (Świętopełk, brat Mieszka), Czesław Wołłejko (Otton I Wielki), Andrzej Szalawski (Odolan, wuj Mieszka), Iga Mayr (wiedźma; w czołówce nazwisko: Mayer), Edmund Fetting (brat Krystian, syn Bolesława Okrutnego), Aleksander Fogiel (uczestnik chrztu Mieszka), Aleksander Gąssowski (ustępujący przewodniczący rady starszych), Wirgiliusz Gryń (Żegota), Lech Grzmociński (Bronisz), August Kowalczyk (dostojnik na dworze czeskim), Krzysztof Kowalewski (Bolesław, syn Bolesława I Okrutnego), Jerzy Obłamski, Lech Ordon (Radost), Leonard Pietraszak (Zygfryd, rycerz Hodona), Ryszard Pietruski (Derwan), Ryszard Ronczewski (kupiec arabski), Paweł Rouba, Lech Skolimowski, Kazimierz Wichniarz (Dźwigor), Feliks Żukowski (arcybiskup), Marek Dowmunt(d), Jerzy Braszka (woj Czcibora), Marian Gańcza, Teodor Gendera (woj witający Dobrawę), Tadeusz Jastrzębowski, Janusz Krawczyk, Edward Lach, Bogdan Łysakowski (woj Mieszka), Bernard Michalski (woj Mieszka), Czesław Piaskowski, Stefan Szmidt (rycerz Mieszka).

Opis filmu (pochodzi z serwisu www.filmpolski.pl)
Cedynia, noc przed bitwą, którą nazajutrz mają stoczyć wojowie Mieszka I z oddziałami margrabiego Hodona. Ciężko chory, majaczący w gorączce książę, wspomina swą drogę do władzy... Wiek X. Zagubionym wśród lasów i bagien krajem Polan rządzi stary książę Ziemomysł unikający kontaktów z sąsiadami, które w przeszłości nierzadko kończyły się dla niego tragicznie. Ziemomysł jest stary i myśli o przekazaniu władzy jednemu ze swych trzech synów. Zwyczaj każe, by jego następcą był najstarszy syn Mieszko, ale jest on zbyt ambitny i niezależny, inaczej też niż ojciec widzi przyszłość kraju. Umierając Ziemomysł przekazuje władzę w ręce drugiego syna, Czcibora. Po śmierci ojca i ceremonii całopalenia ciała monarchy, władzę przejmuje jednak Mieszko, który podporządkowuje sobie książąt plemiennych i rozprawia się z niezadowolonymi z jego rządów buntownikami. Mieszko pragnie zjednoczyć plemiona słowiańskie, rozszerzyć granice swego państwa i wprowadzić je na arenę państw liczących się w ówczesnym świecie. Jedyna droga do tego celu prowadziła przez przyjęcie chrztu i sojusze z sąsiadami i cesarzem. Mieszko żeni się z księżniczką czeską Dobrawą, córką Bolesława Okrutnego, z którego poręczenia przyjmuje chrzest. Połączony sojuszem z czeskim księciem, Mieszko staje się również - jako chrześcijański władca - przyjacielem cesarza Ottona, który przyjmuje go na swym dworze, jako równorzędnego monarchę. Wiele kłopotów ma jednak Mieszko ze swymi zachodnimi sąsiadami - plemiona Wieletów pod wodzą Wichmana oraz niemieckie wojska margrabiego Hodona nieustannie najeżdżają ziemie Mieszka, który tymczasem zdołał rozciągnąć swą władzę na Wielkopolskę, Sieradzkie, Łęczyckie, Kujawy, Mazowsze i Pomorze Zachodnie. Bitwa między wojskami Mieszka i margrabiego Hodona pod Cedynią kończy się zwycięstwem polskiego władcy, który rozbił doszczętnie siły przeciwnika. W finale Mieszko mówi do pokonanych margrabiów saskich Hodona i Zygfryda: "Idźcie, opowiedzcie wszystkim, których spotkacie, co zdarzyło się, gdy zbrojnie przeszliście Odrę. Jesteście wolni! Idźcie stąd!".

Szlakiem filmowym: Szymbark i John Malkovich

2009-01-04T01:14:00.000-08:00

XIV-wieczny zamek Kapituły Pomezańskiej w Szymbarku (fot. Archiwum Urzędu Gminy Iława)

Kadry z filmu:

Zamek po zajęciu przez wojska radzieckie

Radzieckie czołgi niszczą frontową ścianę zamku

Główny bohater ucieka z żydowskim dzieckiem z płonącego zamku

Dojazd: Jadąc z Iławy drogą nr 521 do Kwidzyna po przejechaniu 8 km trzeba skręcić w lewo. Po chwili dojeżdża się do Szymbarka, w którym tuż za tablicą z nazwą miejscowości należy skręcić w drugą asfaltową uliczkę w lewo. Następnie trzeba jechać cały czas przed siebie i na końcu drogi skręcić w prawo. Zamek ukaże się już po przejechaniu kilkudziesięciu metrów.

Google Maps:

Wyświetl większą mapę

Lokalizator Zumi.pl

Wędrówki w przeszłość

2009-01-03T12:45:00.001-08:00

Jedną z ciekawszych propozycji spędzania wolnego czasu są "Wędrówki w przeszłość" - zbiór szlaków opracowanych przez archeologa dra Wiesława Skrobota. Jak mówi sam autor, jest "to propozycja szlaków pieszych dla mieszkańców powiatu iławskiego i ostródzkiego a także dla gości odwiedzających te okolice. Propozycja ta skierowana jest do turystów preferujących aktywny wypoczynek indywidualny, dla tych, którzy chcą zdobyć pogłębioną wiedzę o miejscu swego pobytu i zamieszkania. Trasy „Wędrówek w przeszłość” wiodą niejednokrotnie bezdrożami, w terenie, który pozbawiony jest wyraźnych drogowskazów. Każdy wędrowiec powinien zatem zaopatrzyć się w kompas, a na nogi włożyć wygodne obuwie. Szlaki ”Wędrówek w przeszłość” zapraszają o każdej porze roku i przy każdej pogodzie.

Szlaki zostały opracowane oraz zebrane w formie publikacji dzięki realizacji projektu Produkt Turystyczny Szansą Aktywizacji Społeczeństw Obszaru Pojezierza Iławskiego, Dorzecza Drwęcy i Regionu Kłajpedy (więcej informacji o projekcie: www.lot.ilawa.pl). Poniżej prezentuję najciekawsze, moim zdaniem, propozycje wędrówek w skrócie. Całość zaś do pobrania tutaj (okładka i mapy) i tutaj (teksty)

Na staropruskich i krzyżackich szlakach

Iława – Kamionka – Szymbark – Starzykowo - Gardzień

Dystans: 16 km
Trudność: łatwa

Opis szlaku: Wędrówkę rozpoczynamy w Iławie, na rozwidleniu dróg do Kwidzyna i Grudziądza. Wchodzimy w las, skąd asfaltowa ścieżka poprowadzi nas do jeziora Silm. Docieramy do południowego brzegu jeziora Silm. Nasza wędrówka powiedzie wzdłuż jego zachodniego brzegu, w kierunku Kamionki. Po przejściu wsi, zagłębiamy się w las i po pięciu minutach stajemy u podnóża wałów jednego z najciekawszych założeń obronnych w powiecie iławskim. Następnie powędrujemy wzdłuż zachodniego brzegu pobliskiego jeziora Szymbarskiego. Kiedy wejdziemy między drzewa parkowego lasu, krótkim odcinkiem drogi nad doliną rzeki Osy dotrzemy do szosy łączącej Szymbark z Ząbrowem. Niedaleko stąd znajduje się rodowy cmentarz Finckensteinów. Po powrocie na szosę, cofniemy się w lewo i przez most na Osie powędrujemy do Szymbarka. Spod zamku trasa powiedzie nas do ruin dawnego folwarku Friedrichshof, do miejsca znanego przez okolicznych mieszkańców pod nazwą Stawki. Od skrzyżowania w Stawkach pójdziemy w lewo, aleją dębowo-brzozową, wiodącą do Starzykowa. Ze Starzykowa pomaszerujemy w stronę Gardzienia. Z Gardzienia do Iławy wracamy autobusem.

Warto zobaczyć: ścieżka dydaktyczna nad jeziorem Silm, prastara wieś Kamionka, grodzisko Kesselberg, Kopiec Napoleoński, rodowy cmentarz Finckensteinów, ruiny zamku w Szymbarku, wsie Gardzień i Starzykowo Małe, miejsca interesujące z punktu widzenia archeologii i historii

W drodze do Golbetina

Iława – Kamień Duży – Windyki – Wola Kamieńska – Tynwałd – Wilczany – Tynwałd - Makowo

Dystans: 16 km
Trudność: łatwa

Opis szlaku: Wędrówka rozpoczyna się koło iławskiego ratusza. Ruszamy prosto przed siebie, ul. Dąbrowskiego, docieramy do rozdroża. Powędrujemy wzdłuż szosy do Zalewa. W Kamieniu Dużym skręcamy w stronę jeziora Łabędź. Od Kamienia Dużego poprowadzi nas w lewo droga do osady Windyki. Opuszczamy Windyki i leśną drogą docieramy do szosy. Dochodzimy do Woli Kamieńskiej, później do Tynwałdu. Kiedy miniemy budynek tynwałdzkiej szkoły, po lewej stronie zobaczymy polną drogę wiodącą w stronę Jezioraka. Nieco dalej w prawo od szosy odbija inna polna droga, która prowadzi do osady Wilczany. I tą drogą teraz podążymy – na leśne wzgórze. Stąd niedaleko już do Wilczan. Z Wilczan można pomaszerować w lewo do szosy i dalej w kierunku Makowa. My pójdziemy jednak leśną drogą u podnóża Mittelwaldu, cofając się w ten sposób do starego cmentarza w lesie, na krańcu Tynwałdu. Polna droga w kierunku Jezioraka poprowadzi nas do skrzyżowania dróg. Kiedy zbliżymy się do Jezioraka, znajdziemy się w strefie dużego kompleksu wczasowo-wypoczynkowego w Makowie. Około 800 metrów za Makowem szosa krzyżuje się z polną drogą. I tu kończy się nasza wędrówka. Możemy teraz cofnąć się do Makowa lub Tynwałdu i autobusem PKS wrócić do Iławy.

Warto zobaczyć: pozostałości dwóch grodów obronnych w Windykach, leśne wzgórze Mittelwald, jeziora Łabędź i Tynwałdzkie, klepaszyzna i inne miejsca interesujące z punktu widzenia archeologii i historii, turystyczna wieś Makowo

W stronę Gryźli

Byszwałd – Kazanice – Zielkowo – Gierłoż Polska

Dystans: 10 km
Trudność: łatwa

Opis szlaku: Wędrówka rozpoczyna się w Byszwałdzie. Trasa wędrówki prowadzi w stronę Kazanic, drogą w prawo przed byszwałdzkim kościołem. Z Kazanic wędrujemy do Zielkowa. dochodzimy do rozwidlenia dróg. W lewo szosa prowadzi do mostu na Drwęcy, a potem przez Gramoty, Kałduny i Julin do szosy Iława-Ostróda. My pójdziemy prosto – do Gierłoży Polskiej, w kierunku Gryźli. Skręcamy w lewo i zagłębiamy się w las, gdy dotrzemy na jego skraj, odsłoni się przed nami wieś Gierłoż Polska. Stąd niedaleko już do Gryźli. Nad Gryźlą kończy się dzisiejsza wędrówka. Aby powrócić do Iławy, trzeba cofnąć się do Zielkowa i stamtąd pojechać autobusem.

Warto zobaczyć: Góra Zamkowa, kościoły i cmentarze w Byszwałdzie i Kazanicach, dolina Drwęcy, miejscowe i przydrożne kapliczki, zabudowania wiejskie, miejsca interesujące z punktu widzenia archeologii i historii

Zimowa wyprawa szlakiem starej kolei

Dystans: 7 km
Trudność: łatwa

Opis szlaku: Trasa rozpoczyna się w Zajączkach, koło wiaduktu dawnej kolei Samborowo-Turza Wielka. Schodzimy w dół i pod kamiennym łukiem tunelu wychodzimy na szosę biegnącą w kierunku Lipowa. Powędrujemy teraz wzdłuż szlaku byłej kolei. Śnieżysta droga do Lipowa nagle rozwidla się: w lewo biegnie szosa do wsi, w prawo zaś aleja grabowa do Nowego Folwarku, którą wybieramy. Przed nami zabudowania Nowego Folwarku. Kiedy staniemy wreszcie między drzewami szosy wiodącej w kierunku Napromu i dalej do Pietrzwałdu, Wysokiej Wsi i Klonowa, zakończy się nasza wędrówka. Aby wrócić do domu, można cofnąć się do Napromu, albo też, dotarłszy do drogi krajowej Toruń-Olsztyn, skręcić w prawo i dojść do odległego o 1 km Smykówka. Z obu miejscowości kursują autobusy PKS do Ostródy i Lubawy.

Warto zobaczyć: miejsca interesujące z punktu widzenia archeologii i historii

Posmakuj survivalu!

2009-01-03T12:09:00.000-08:00

Mazury Zachodnie to kraina jeszcze nie zdobyta. Na swoich odkrywców ciągle oczekują tu niezwykle urokliwe, często trudno dostępne miejsca. Wśród tych, którzy odkrywają je dla nas, jest iławianin Maciej Kucharski. Jest jednym z tych, którzy sprawią, że zwykła wędrówka po zachodniomazurskich lasach stanie się prawdziwą szkołą życia. Ale o tym niech już on sam opowie:

Zdefiniowanie survivalu nie jest łatwe, ponieważ każdy zainteresowany tą dziedziną nosi w sobie własne wyobrażenie, definicję tego pojęcia - dopasowaną do jego preferencji i świadomości. Zwykle zamiennie do survivalu używa się określenia "szkoła przetrwania". Owe określenie ma dużą pojemność znaczeniową. Obejmuje swym zakresem całą dostępną wiedzę, którą w zależności od specyfiki sytuacji można wykorzystać przede wszystkim w jednym, najważniejszym i ostatecznym celu - aby przeżyć. Mało kto w szarej, codziennej rzeczywistości uwarunkowanej cywilizacją zastanawia się nad tym, jak to będzie, kiedy niespodziewane okoliczności, brutalna rzeczywistość pozostawią go bezbronnego samemu sobie. Czy jego wiedza i umiejętności będą wystarczające, aby przetrwać? Czy w sytuacji ekstremalnej natura będzie jego sprzymierzeńcem, czy raczej wrogiem? Dla mnie survival jest formą przygotowania się właśnie na taką ewentualność. Dlatego widzę sens w zdobywaniu jak najszerszej wiedzy i w rozwijaniu kreatywności, które pozwolą mi odnale?ć się w zaskakujących, trudnych warunkach. Stawiam na wszechstronność, bo wiem, że może mi się kiedyś przydać umiejętność na przykład wyplatania koszyka ze słomy, wykonania sznurka z łyka, uzdatniania wody, prowadzenia samochodu ciężarowego a nawet wykonania skoku spadochronowego oraz wszelkich innych rozmaitych czynności budujących moje doświadczenie. A kreatywność w survivalu pojmuję jako niczym nie ograniczoną wyobra?nię (opartą na zdrowym rozsądku), która pozwala stworzyć coś z niczego. W skrócie survival zdefiniowałbym jako umiejętność dostosowania się do zastanych warunków życia i tu właśnie bogate dośwaidczenie może być pomocne. Im szersza wiedza i umiejętności, tym większa samowystarczalność. Zawsze miałem w sobie silne pragnienie, aby móc polegać na sobie. To pragnienie motywujące mój survival przenosi się na całe moje życie. Mogę powiedzieć, że survival jest moim sposobem podejścia do siebie i świata, jest filozofią, duchowością, próbą siły i charakteru.

W ofercie Macieja znajduje się szeroki wachlarz programowy, jednak w zależności od indywidualnych potrzeb klienta istnieje możliwość konfiguracji proponowanych zajęć, albo stworzenie zupełnie nowej propozycji. Szczegóły dostępne są na jego stronie internetowej www.viet-nam.pl. A że warto tam zajrzeć i skorzystać z jego oferty, niech poświadczą te zdjęcia:

Dół polinezyjski służy do przygotowywania posiłków mięsnych i warzywnych

Więcej zdjęć i informacji dostępnych na stronie www.viet-nam.pl

Turystyka podwodna

2009-01-03T12:00:00.000-08:00

Nie bez powodu Mazury Zachodnie, a w szczególności Iławę i jej okolice, nazywa się centrum polskiej turystyki podwodnej. Tu właśnie kilkadziesiąt jezior odsłania swoje piękno miłośnikom nurkowania - zarówno latem, jak i zimą. Na tych, którzy preferują tę formę spędzania wolnego czasu, czeka tu dobrze przygotowana baza a przede wszystkim urok głębi wyjątkowych jezior, ich nieodkrytych miejsc, zatopionych radzieckich czołgów czy bursztynowej komnaty, która tu właśnie została podobno zatopiona.

Aby umożliwić wszystkim zainteresowanym poznaine uroku tutejszych jezior, od lat organizuje się tu kursy nurkowe. Na szczególną uwagę zasługuje kurs nurkowy typu podstawowego, organizowany przez firmę "Nurek" z Iławy. Ukończenie kursu uprawnia do nurkowania na całym świecie do głębokości 20 metrów. Każdy zainteresowany odbyciem kursu, może uzyskać więcej informacji pod numerami telefonu: 0605-894-566 oraz 0609-212-667.

Magiczne miejsca

2009-01-03T11:33:00.000-08:00

Mazury Zachodnie to kraina jeszcze nie zdobyta. Na swoich odkrywców ciągle oczekują tu niezwykle urokliwe, magiczne wręcz miejsca. Kryją się w zielonych lasach, pośród wzgórz, między srebrzystymi jeziorami i rzekami.

Kanał Elbląski

Wśród wielu atrakcji pięknych i malowniczych terenów Mazur Zachodnich wyjątkowe miejsce zajmuje, unikalny w skali światowej, kanałowy szlak wodny. Jest to jedna z najpiękniejszych dróg wodnych Europy. Łączy Pojezierze Iławskie z Zalewem Wiślanym. Łączna długość całego systemu wodnego wynosi 147 kilometrów. Wybudowany w latach 1848-1872 i zaprojektowany przez holenderskiego inżyniera Georga Jakoba Steenke kanał, funkcjonuje do dziś w niezmienionej formie, zadziwiając kunsztem XIX wiecznej wiedzy inżynierskiej. Genialne rozwiązanie polegało na wybudowaniu na trasie kanału dwóch śluz (Miłomłyn i Zielona) oraz pięciu pochylni (Buczyniec, Kąty, Oleśnica, Jelenie, Całuny). Pochylnie niwelują różnicę poziomów wody o 99 m. Statki pokonują pochylnie na specjalnych wózkach. Z całą pewnością tylko u nas statki „pływają” po trawie!

Jezioro Jasne

Ten wyjątkowy rezerwat znajduje się na terenie Parku Krajobrazowego Pojezierza Iławskiego. Obejmuje swoim zasięgiem jezioro Jasne i Luba, okoliczne torfowiska oraz przylegające drzewostany. Najbardziej znane licznej rzeszy turystów jest unikatowe jezioro Jasne. To bezodpływowe jezioro o niespotykanie czystej i przeźroczystej wodzie jest najchętniej odwiedzanym miejscem na terenie parku. Na temat jeziora krąży wiele legend i opowieści. Faktem historycznym jest używanie jego wody do produkcji piwa przez Niemców. W świadomości tutejszych mieszkańców krążą również niezwykłe opowieści o zatopionej tu bursztynowej komnacie oraz rzekomo cudownej i uzdrawiającej mocy wody.

Siemiany i Makowo

Na zachodnim brzegu Jezioraka, w odległości 20 km od Iławy, na wysokim jeziornym brzegu, leży słynąca ze swych turystycznych atrakcji wieś Siemiany. Otoczona jest ona nieprzebytymi lasami i sycona powietrzem, jakie wiatr przynosi tu z rozległego Jezioraka. Stąd roztacza się niepowtarzalnie piękny widok na wielkie rozlewisko najdłuższego jeziora w Polsce. Siemiany, cała okolica i położone na przeciwnym brzegu Jezioraka Makowo posiadają swoisty mikroklimat, który pomaga w leczeniu chorób układu oddechowego.

Czakram Bieli

Niespełna 50 metrów od pałacu w Bałoszycach odkryto czakram bieli. Otoczony jest on pięcioma ponad stuletnimi drzewami, które tworzą krąg o średnicy około 15 metrów. Miejsce to posiada bardzo silną pozytywną energię. Nawet krótkie przebywanie w zasięgu oddziaływania czakramu przynosi uczucie odprężenia, może także prowadzić do ustąpienia niektórych dolegliwości. Przeciętny człowiek posiada około 6500 w skali Bovisa, podczas gdy czakram bałoszycki emituje energię o mocy od 120 000 do 150 000 jednostek w tej skali.

Pałac w Bałoszycach (fot. www.palacbaloszyce.com)

Kamionka

We wsi Kamionka, nad jeziorem Silm, znajduje się unikalny (jeden z trzech funkcjonujących na świecie) ośrodek szkoleniowy dla kapitanów i pilotów statków. Na jeziorze odtworzono, w skali 1:24, wybrane porty, kanały, rzeki i inne miejsca, które mogłyby być uciążliwe przy manewrowaniu. Na akwenach tych pływają wykonane w tej samej skali modele statków wyposażone w symulatory systemów okrętowych, dowodzone przez prawdziwych wilków morskich. Ćwiczenia kapitanów obserwować można z bezpiecznej odległości, gdyż sam ośrodek nie jest dostępny dla zainteresowanych.

Na jeziorze Silm pod Iławą znajdują się wykonane w skali 1:24 modele statków wyposażone w symulatory systemów okrętowych (fot. Michał Młotek)

Lipy

W miejscu dawnej kaplicy, ufundowanej w 1600 roku przez siostry Mortęskie, pośród pól i lasów, wybudowano w 1870 roku neogotycki kościół, który jest dzisiaj miejscem kultu maryjnego Ziemi Lubawskiej i najdalszych zakątków diecezji. Słynąca łaskami figurka Matki Boskiej Lipskiej w 1969 została ukoronowana przez Prymasa Stefana Wyszyńskiego. Obecnie sanktuarium jest funkcjonalnie rozbudowane i może przyjmować wielotysięczne rzesze wiernych.

Sanktuarium w Lipach (fot. Michał Młotek)

Fragment muru sanktuarium (fot. Michał Młotek)

Biała Góra

Na wysokości Białej Góry, nad rzeką Drwęcą biegnie tor kolejowy. Znajduje się on na kamiennym moście o konstrukcji łukowej z jednym filarem. Przyczółki mostu są wzmocnione łupanym kamieniem. Sam most i jego okolice to niezwykle atrakcyjne miejsce dla miłośników pieszych, rowerowych i kajakowych wędrówek po najdalszych zakątkach Pojezierza Iławskiego.

Jeziorak i Wielka Żuława

Najdłuższe jezioro w Polsce ze swymi nieoczekiwanie otwierającymi się pośród trzcin tajemniczymi zatokami i urokliwymi wyspami, umożliwia nie tylko obcowanie z tajemnicą natury, ale stanowi również wyzwanie dla poszukiwaczy przygód. Wielka Żuława, o powierzchni 84 ha, jest największą wyspą śródlądową Europy. Słynie z tego, iż w czasach przedkrzyżackich stał na niej gród pruskiego władcy plemiennego.

Jezioro Jeziorak (fot. Archiwum Urzędu Gminy Iława)

Wyspa Wielka Żuława (fot. Archiwum Urzędu Miasta Iławy)

Cmentarz rodu Finckensteinów

Niedaleko szymbarskiego zamku, na wzgórzu obok drogi do Ząbrowa znajduje się porośnięty lasem, prawie niedostępny cmentarz rodowy szymbarskiej linii von Finckensteinów. Spoczywa na nim czterech w linii prostej Konradów Finck von Finckenstein oraz Getruda i Agnes - matka i córka Finckensteinów.

Na cmentarzu spoczywa czterech w linii prostej Konradów Finck von Finckenstein oraz Getruda i Agnes - matka i córka Finckensteinów (fot. Michał Młotek)

Przezmark

Na wzgórzu we wsi Przezmark, przy samej drodze zobaczyć można pozostałości krzyżackiej warowni otoczonej wodami jeziora Mołtawa Wielka. Zamek główny jest obecnie zarośniętym kopcem, na którym widać resztki bramy wjazdowej, kilka fragmentów murów oraz piwnice pod dawnym skrzydłem wschodnim.

Kurzętnik

Miejscowość rozsławiają położone na pobliskim wzgórzu ruiny zamku Kapituły Chełmińskiej. O przeszłości Kurzętnika i okolic świadczą również inne zabytki: kościół pod wezwaniem Marii Magdaleny z 1320 roku, kościół pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela z 1826 roku w Brzoziu Lubawskim, kościół pod wezwaniem św. Jakuba Apostoła z 1780 roku w Mikołajkach oraz kościół pod wezwaniem św. Antoniego z Padwy z 1945 roku w Tereszewie.

Pan Samochodzik

2009-01-03T09:08:00.000-08:00

Nie ma chyba osoby, która nie czytała którejś z wielu niezwykle interesujących przygód Pana Samochodzika. Ci, którzy rozczytywali się w książkach Zbigniewa Nienackiego, z pewnością zapamiętali, że główny bohater powieści wielokrotnie gościł na Pojezierzu Iławskim - w Iławie, Ostródzie i wielu rozrzuconych wśród jezior i lasów wsi. Prezentuję najciekawsze fragmenty poświęcone tutejszym terenom, by każdy - razem z Panem Samochodzikiem - mógł zaplanować swoją podróż po Mazurach Zachodnich:

Pan Tomasz jedzie nad Jeziorak w związku z poszukiwaniami zatopionej w czasie działań wojennych ciężarówki z cennymi przedmiotami z bursztynu. Korzysta tu z pomocy harcerzy, dziwnego jegomościa oraz miejscowej dziewczyny. Nad Jeziorakiem przebywa też grupa chłopców z Warszawy pod wodzą Czarnego Franka. Przeciwstawia się im tajemniczy Kapitan Nemo, doskonały żeglarz i wędkarz, miłośnik przyrody.

Zwiedzanie Jezioraka powinno się chyba zaczynać od Iławy, a nie, jak proponują na ogół wszystkie przewodniki, od jego połączenia z Kanałem Elbląskim, to jest od Miłomłyna, gdzie Kanał Elbląski rozdziela się i jedną odnogę prowadzi do Jezioraka oraz jego rozlewiska zwanego Kragą. Jeziorak bowiem, jeśli patrzeć na mapę, przypomina drzewo o nieco wygiętym, wiotkim pniu, który wyrasta z Iławy. Drzewo to jest niezwykle wysokie i potężnie rozgałęzione. Pierwsze duże rozgałęzienie to właśnie Kraga, dokąd wpada kanał z Miłomłyna. Wyżej jeszcze rozrasta się szeroka korona z dwiema grubymi gałęziami. Jeziorak ma bardzo wiele dużych i małych wysp: bezludnych i zamieszkanych, podmokłych i o twardym gruncie. Mniejsze wyspy wyglądają jak czarne, nieprzeniknione kępy drzew, otoczone szerokim i trudno dostępnym lasem trzcin. Lecz prawie każda z nich ma takie miejsce, gdzie trzcina rośnie dość rzadko i umożliwia dostęp do brzegów. Wtajemniczeni potrafią wśliznąć się tędy, a wówczas płynącym za nimi wydaje się, że nagle przepadli jak poranna mgła. Ściana trzcin zamyka się za nimi i kryje ich zazdrośnie. Wnętrze zaś wyspy okazuje się suche, a gdy wytnie się trochę pokrzyw, można świetnie rozbić namiocik i przeżyć spokojną noc na zupełnym odludziu, słysząc tylko nawoływanie perkozów, plusk fal i szelest trzcin.

ROZDZIAŁ 6

Podczas podróży zbliżyłem się bardzo do Czaplaka i przez lornetkę przekonałem się, że jest to ogromna wyspa, na brzegach zadrzewiona, a wewnątrz goła, gdzieniegdzie tylko porośnięta małymi sosenkami.

(O Przylądku Sandacza)

Miejsce, gdzie siedzieliśmy, było niezwykle piękne. Wyobraźcie sobie podłużny, zadrzewiony po brzegach półwysep wchodzący w szeroko rozlaną toń jeziora. Wydłuża go jeszcze piaszczysta ostroga, przez którą przelewają się zielonkawe fale. Na półwyspie rośnie soczysta trawa i o kilkanaście metrów od brzegu zaczyna się gęsty, młody las, sosny i brzozy. Wymarzone miejsce na biwak ze wspaniałym widokiem: z jednego brzegu - na Jeziorak aż do Siemian, a z drugiego - na Czapli Ostrów

ROZDZIAŁ 7

Czapli Ostrów, czyli Czaplak, jest ogromną wyspą tworzącą niemal koło o średnicy co najmniej pół kilometra. Jak większość wysp na Jezioraku brzeg ma obrośnięty drzewami, a wnętrze z rzadka pokryte karłowatymi sosenkami. W odróżnieniu jednak od pagórkowatych wysp Bukowca lub Łąkowej powierzchnia Czaplaka jest równa i przypomina ogromną patelnię. To porównanie staje się jeszcze trafniejsze w okresie letnich upałów. Wiosną Czapli Ostrów porasta młoda trawa, rolnicy przyprowadzają krowy i konie na wypas, ale im bliżej lipca, tym bardziej ziemia wysycha, a zielona roślinność utrzymuje się jeszcze tylko na brzegach, w cieniu drzew i w pobliżu wody. Wnętrze Czaplaka staje się jałową pustynią, rozpaloną od słońca.

Wędrowiec, który trafi tu w takim właśnie czasie, znajdzie się w krainie ponurej, przygnębiającej. Oto ogromny szmat ziemi, gdzie na próżno szukać na piasku świeżego śladu stopy ludzkiej. Przed oczami roztacza się dywan mchów i porostów, suchych, łamiących się pod stopami. Mchy są rude i siwe, miejscami rdzawe lub czerwonawe, tu i ówdzie ścielą się wielkie niekształtne plamy żółtego piasku, obrzeżonego szarością spalonych od słońca traw. Gdzieniegdzie na jałowej glebie zażółci się rozchodnik lub wystrzeli kwitnący dziurawiec; jakaś karłowata sosenka kurczowo trzyma się piasku. Niektóre części wyspy pokrywają rozległe dywany wrzosu, wcześnie tu zakwitającego i kruchego jak szkło.

Samotny wędrowiec na Czaplaku słyszy tylko ten szelest łamiących się pod nogami wrzosów i mchów, spotyka na swej drodze jakieś ledwo widoczne ścieżynki, które wiosną wydeptały zwierzęta, a może i ludzie. Nie słyszy się tu głosu ptaka; ptasi ród unika jałowego, pustynnego wnętrza wyspy. Najczęściej zagląda tu chyba lis, polując na szaraki, które nieopatrznie zapędziły się w tę stronę.

ROZDZIAŁ 14

Wjechaliśmy w uliczki miasta. Iława jest bardzo piękna, nowoczesne domy stanęły na miejscu gruzów i rumowisk z czasów wojny. Miasteczko ma charakter wczasowiska, bo rozciąga się nad przesmykiem Jezioraka. Nad jeziorem są domki kempingowe, bary, kawiarnie, piękna restauracja o nazwie "Kormoran".

ROZDZIAŁ 16

(o Jeziorze Płaskim)

Dlaczego nazwano je Płaskim? Czy bywają jeziora niepłaskie, pagórkowate lub pochyłe? Czemu w ogóle potraktowano je jako coś odrębnego, choć łączył je z Jeziorakiem przesmyk szeroki na sto metrów? Wpływając z Jezioraka na Płaskie, ktoś nie obeznany z mapą, w ogóle by nie zauważył, że znalazł się na innym jeziorze. Ot, Jeziorak raptem zwężył się na krótkim odcinku, podobnie jak tylekroć w pobliżu Iławy, a potem znowu rozlewała się ogromna toń, pełną wysp i wysepek.

(...)

A potem posłałem ostatnie spojrzenie na Jezioro Płaskie. W lekkiej szarzyźnie zapadającego wieczoru ze swą nieruchomą, trochę złotawą powierzchnią i kępami drzew na wyspach wyglądało bardzo tajemniczo. Może wrażenie to powodowała jego martwota? Nie widziało się przecież na nim żadnej łódki i żagla, nie słyszało się jazgotu motorówek. Niedostępne, zarośnięte lub bagniste brzegi odstręczały turystów, przez co pozwalały jezioru zachować dziki, pierwotny urok.

Z nową współpracowniczką, panną Moniką, wyrusza pan Tomasz na Mazury na poszukiwanie Fortu Lyck. Wspomaga ich Winnetou, a przeciwdziałają Tajemniczy Blondyn i Waldemar Batura.

(Ogrodzieniec)

Na miejscu pysznego pałacu rosły już spore drzewka i wysokie krzaki, osłaniające głebokie wykroty. Tu i ówdzie, jak ogromne nagie żebra, sterczały z ziemi żelazne dźwigary. W głebokim dole odkryłem resztki windy, która dowoziła jedzenie z podziemnych kuchni. Z pałacu pozostał właściwie tylko... skarbiec, to znaczy wyraźny, zaznaczony prostokąt grubych murów bez dachu, do których prowadziły, grube na dłoń, żelazne drzwi. Te mury przetrwały, ale nie kryły żadnej tajemnicy. Pancerne drzwi pozostawały otwarte, zerwany strop odsłaniał dno skarbca. Obok na cmentarzu, w wysokiej do pasa trawie, tu i ówdzie walały się resztki nagrobków, połamanych płyt. Tylko jedna płyta z czarnego marmuru świadczyła o świetności tych, co zostali tu pochowani w glorii sławy i chwały. Krzyż w kształcie gwiazdy mówił, że leży pod nią rycerz zakonu joannitów, generał major Conrad von Beneckendorff und von Hindenburg, urodzony w 1819 roku, a zmarły w 1911 roku...

ROZDZIAŁ 6

Na wschód od Susza aż do Jerzwałdu, a także na południe aż do Iławy i na północny wschód - do Starego Dzierzgonia ciągnie się ogromny kompleks leśny, pełen mniejszych i większych jezior, z którego jedno (piąte co do wielkości w Polsce) ma nazwę Jeziorak. Od Iławy do Jerzwałdu wzdłuż brzegów tego jeziora biegnie nowa asfaltowa szosa. Ma ona dziesiątki zakrętów i przez cały niemal czas przecina las, to po lewej, to znów po prawej stronie ukazując lustra mniejszych jezior. Na jednym z takich ostrych zakrętów leży wieś Gardzień, gdzie zbudowano niedawno osadę leśną. Białe, nowe domy sąsiadują z czerwonymi czworakami starych zabudowa folwarcznych. A na niewysokim wzgórku tuż przy szosie między potężnymi drzewami stoją ruiny dworu zbudowanego w kształcie podkowy.Ze stromego dwuspadowego dachu zleciały dachówki. Deszcze i wichury dokonują dzieła całkowitego zniszczenia. Tu i ówdzie załamały się stropy, ale dębowe schody jeszcze prowadzą na górne piętra, a przez pusty oczodółdrzwi wej można do zawalonej gruzem półokrągłej sali balowej lub może ogromnego salonu. Wszędzie leżą cegły, rozbite dachówki i stare kafle z pieców kominków.

ROZDZIAŁ 15

Latem aż się roi tutaj od turystów, bo Ostróda to wielki ośrodek rekreacyjny. Stąd rozpoczyna się długi szlak wodny, słynny kanał Ostróda - Elbląg, który zbudowano w latach 1844-1858. Ma on 81 kilometrów długości. A ponieważ Jezioro Drwęckie leży 95 metrów nad poziomem morza, a jezioro Drużno zaledwie pół metra, należało zbudowa aż dwie śluzy i pięć pochylni lądowych dla pokonania różnicy wzniesień. Spływ tym szlakiem, a nawet sama przejażdżka statkiem przez pochylnie, śluzy i liczne jeziora, jest wspaniałą przygodą. A kanał Ostróda - Elbląg ma jeszcze odgałęzienia do Iławy i Zalewa przez Jeziorak.

Wspominając dzieje Gizewiusza odwiedziliśmy jeszcze kościółprzy ulicy Czarnieckiego, zachwycając się gotycką rzeźbą z XIV wieku, drewnianą Pietą przeniesioną tutaj z Gietrzwałdu, a wykonaną przez nieznanego artystę. Obejrzeliśmy także ruiny kościoła parafialnego przy ulicy Filtrowej, zbudowanego w XIV wieku, oraz ruiny zamku krzyżackiego, położone nad Jeziorem Drwęckim. W styczniowych walkach, jakie w 1945 roku z hitlerowcami toczyła armia II Frontu Białoruskiego, Ostróda, a przede wszystkim jej Stare Miasto i zabytki legły w gruzach. Dziś miasto jest odbudowane, ma nowoczesne dzielnice, przystań żeglugi i brzegi jeziora zwabiają tu rokrocznie tysiące gości z całej Europy. To naprawdę piękne miasto z dobrze rozwiniętym przemysłem, zakładami naprawy taboru kolejowego, zakładami szkutniczymi, z ogromną fabryką przetworów mięsnych.

ROZDZIAŁ 16

Biwak złożony z dwóch namiocików (dla Moniki i dla Winnetou) oraz dwóch samochodów - wehikułu i elektrycznego wózka - zorganizowaliśmy na małej polanie nad Jeziorem Płaskim. Było to miejsce do tego celu specjalnie przeznaczone, ale o tej porze roku jeszcze tu nikogo nie spotkaliśmy. Polanę otaczał las mieszany, brzeg jeziora był zarośnięty i mulisty. Niewielki pomost z żerdzi pozwalał jednak dojść aż do lustra wody. Niedaleko biegła szosa z Iławy oraz znajdowały się rozstaje dróg w kierunku Susza, Zalewa i Starego Dzierzgonia. Do Bądza mieliśmy pię kilometrów kamienistej drogi, co trochę utrudniało obserwację Niewidzialnych. Zrobiliśmy chyba z siedem kilometrów, zanim ścieżka wzdłuż północnego brzegu jeziora Gaudy doprowadziła nas do asfaltowej szosy i zabudowań dużego pegeeru. Zatrzymałem się w pobliżu wypalonego podczas wojny pałacu, po którym zostały tylko mury i wspaniały fronton, świadczący o dawnej świetności.- Co to za pałac? - zainteresowała się Monika. - Gdzie jesteśmy? - Pamięta pani mały dworek w Gardzieniu, gdzie mieszkała Jenny von Gustedt? Ten pałac leży o trzydzieści kilometrów od tamtego dworku i także upamiętnił się pobytem niezwykle interesującej kobiety. Nazwisko jej brzmiało Maria Walewska. Jak pani wie, była ona przyjaciółką cesarza Francuzów, Napoleona. Przebywałon w tym pałacu przez wiele tygodni, gdy prowadziłwalki na terenie Prus, zdobywał Malbork i Gdańsk. W tym to okresie zaprosił do tego pałacu Marię Walewską i spędził z nią tutaj, jak to sam określał, wiele szczęśliwych chwil. Ta miejscowo i pałac nazywały się wtedy Finckenstein i były rezydencją pruskich junkrów von Finckensteinów. Patrzy pani tu na wypalone okna, na mury bez dachu i gruzy porosłe trawą. Zapewniam panią, że może już za kilka lat pałacowi temu zostanie przywrócony dawny wygląd. Proszę jednak trochę ruszyć swoją wyobraźnią i na chwilę zapomnie o wypalonych oknach, o murach bez dachu, i gruzy porosłe trawą. Zapewniam panią, że może już za kilka lat pałacowi temu zostanie przywrócony dawny wygląd. Proszę jednak trochę ruszyć swoją wyobraźnią i na chwilę zapomnieć o wypalonych oknach, o murach bez dachu, o gruzach porosłych trawą. Niech pani sobie przedstawi, że jest wiosna 1807 roku, do rezydencji Finckensteinów przybywa Napoleon, imperator i cesarz Francji. Jak pisze Marian Brandys w swej biograficznej książce o Marii Walewskiej rezydencja pruskich junkrów stała się na dziesięć tygodni ośrodkiem dyspozycyjnym władzy dla połowy Europy. Każdego dnia odprawiano stąd dziesiątki kurierów z listami do królów i cesarzy. Napoleon grając w oczko ze swymi marszałkami, ustalał tu z nimi przyszłe losy ludzkości. W dawnej sali balowej pałacu podejmowano egzotyczne poselstwa z Turcji i Persji, a wieczorami oglądano przedstawienia dawane tutaj przez koryfeuszy teatru francuskiego. W pokojach przylegających do apartamentów cesarza wyczekiwali na posłuchanie najwyżsi dygnitarze z Paryża i ze stolic alianckich. W antyszambrach kłębił się różnojęzyczny tłum pomniejszych aktorów politycznych. W Finckensteinie wytyczano granice nowej Europy, spierano się o stanowiska w nie istniejących jeszcze państwach, zawierano koniunkturalne sojusze i układano skomplikowane intrygi, zabiegano o protekcje i oczerniano się nawzajem. . . Patrzyłem na pomarańczowe mury o wypalonych oknach, z zaciekami wilgoci i śladami odpadniętego tynku, na trawę porastającą gruzy. Naprawdę trudno było sobie wyobrazić, że przed stu pięćdziesięciu laty wnętrza murów wypełniały komnaty, po których chodził dumny cesarz i jego marszałkowie, brzmiały tu głosy komend wydawanych dziesiątkom tysięcy francuskich i polskich żołnierzy.

Przy okazji wyjazdu na urlop na Mazury pan Tomasz wstępuje do Złotego Rogu, aby zbadać sprawę zagrożonego rozbiórką zamku. Poznaje tam Winnetou i Milczącego Wilka, którym — podobnie jak i jemu — leży na sercu sprawa ochrony przyrody i zabytków.

Zamek nad jeziorem Zmierzchun zbudowany został w roku 1386 przez prepozyta katedry pomezańskiej, Henryka ze Skolina. Kiedyś służył ku obronie i posiadał kilka baszt oraz wysokie mury otoczone fosą połączoną z jeziorem. Przebudowany w XV, XVI i XVIII wieku utracił swój obronny charakter i stał się rezydencją mieszkalną ze wspaniałą wieżą bramną, zwieńczoną renesansowym pięknym szczytem. Ale w następnych wiekach popadł w ruinę i do dziś ocalały tylko fragmenty kilku baszt, resztki murów obronnych, wspaniała wieża bramna i dwie ściany mieszkalnego skrzydła w południowym narożu. Ruiny porosła wysoka trawa, kikuty sterczały pośród starych buków, które wyrosły na niewielkim wzgórzu zamkowym. Wieża i resztki ścian z oczodołami okien widoczne były z daleka, aż z drugiego brzegu, malowniczo rysując się w tle zielonych lasów i jasnego nieba. O odbudowie tego zamku nikt oczywiście nie myślał, zbyt wielki byłby to bowiem koszt i chyba zupełnie niepotrzebny. Niemniej jednak, ze względu na swój historyczny charakter, a także dlatego, że stanowił piękny element krajobrazu, stary zamek podlegał opiece Ministerstwa Kultury i Sztuki - stanowił obiekt chroniony prawem, o czym informowała czerwona tabliczka z godłem państwowym.

Kolejna wyprawa w Polskę Pana Tomasza, kolejna zagadka historyczna i niesamowita przygoda.Pan Tomasz, zlecając remont starego jachtu, odnajduje jego dziennik i zapisany w nim wiersz, który zatytułował „Złota rękawica”. Wyrusza śladem poprzedników szukając autora wiersza.

ROZDZIAŁ 2

Między Lipowym Dworem a Jezierzycami Jeziorak stanowi wąską rynnę, nieco skręcającą na północny wschód. Na lewym brzegu, na ogół bezludnym, nie zamieszkanym, jeżeli nie liczy dwóch małych gajówek i osady leśnej Gardzień, znaleź można urocze zatoczki, a przed Szałkowem nawet mały półwysep, świetnie nadający się na biwak. Lewy brzeg jest zadrzewiony, las wspina się tam na kamieniste wzgórza, natomiast na prawym lasów jest mniej, w pobliżu jeziora rozciągają się pola i wioski.

ROZDZIAŁ 3

Pojechałem do oddalonej o prawie dwadzieścia kilometrów wsi Boreczno, gdzie znajdowałsię bardzo stary kościół. W tym kościele byłem ostatnio już dwukrotnie, wydawało mi się, że kryje on w sobie zagadkę, która trapiła mnie od do dawna. Ale i tym razem, podobnie jak poprzednio - chodząc po jego chłodnym i mrocznym wnętrzu - doznałem uczucia, że do rozwiązania tej zagadki jest jeszcze bardzo daleko. Kościółów pochodził z pierwszej połowy czternastego wieku, był kilkakrotnie przebudowywany i odnawiany, zachował jednak swój gotycki charakter. Tak jak i poprzednio, podziwiałem umieszczoną na stropie barokową polichromię złożoną z wielofigurowych scen, ujętych w bogate obramowania geometryczne. Był tam ukazany sąd ostateczny, Adam i Ewa, cztery popiersia ewangelistów, wniebowstąpienie, dwunastu apostołów. Piękny wydał mi się także ołtarz ufundowany przez właściciela sąsiednich dóbr, Jana Albrechta von Schöneich, wykonany w siedemnastym wieku w pracowni Gellerta, z plastyczną płaskorzeźbą przedstawiającą ukrzyżowanie, a nieco wyżej zmartwychwstanie. W kościele wiele przedmiotów mogło zachwycić każdego historyka sztuki, jak choćby ambona lub ława kolatorska z 1728 roku, stary konfesjonał, skarbonka wyżłobiona z pnia drzewnego, chrzcielnica - anioł trzymający czarę. Albo też umieszczona w posadzce płyta nagrobna Hansa von Schöneich, zmarłego w 1595 roku, przedstawiająca rycerza w zbroi. Według informacji, jakie uprzednio uzyskałem od proboszcza oraz konserwatora wojewódzkiego, kościół w Borecznie nie posiadał krypt podziemnych i ów Schöneich, którego potomkowie znaleźli się potem w Polsce i przyjęli nazwisko Krasnodębskich, prawdopodobnie został pochowany na starym cmentarzu w Karnitach, a tutaj, jeno dla pamięci, umieszczonojego płytę nagrobną i epitafium.

ROZDZIAŁ 8

Stare dokumenty opowiadają, że w 1470 roku mistrz Krzyżaków, Henryk von Richtenberg, zapisał Boreczno wraz z Mózgowiem, dworem w Śliwie i folwarkiem zakonnym w Karnitach - dowódcy wojsk zaciężnych, Hanuszowi Schöneichowi, który okazałmu dużą pomoc w dopiero co zakończonej wojnie trzynastoletniej z Kazimierzem Jagiellończykiem. Pochodzący ze Śląska ród Schöneichów długo władałdarowanymi mu ziemiami, aż w końcu-prawdopodobnie w związku z małżeństwem której z kobiet - folwark w Karnitach znalazł się w posiadaniu uszlachconej jeszcze w czternastym wieku rodziny bogatych mieszczan z Rygi, Albedyllów. W 1720 roku jeden z Albedyllów, Christer Henryk Albedyll, uzyskał tytuł barona od króla szwedzkiego. Co zaś tyczy owych Schöneichów, niektórzy z nich, już w połowie siedemnastego wieku, służyli w Polsce i przybrali nazwisko Krasnodębskich. W 1856 roku wzniesiono w Karnitach piękny neogotycki pałac, zapewne za sprawą Gustawa Albedylla.Wkilkadziesiąt lat później jego wnuczka Christa, urodzona około 1905 roku, została panią Karnit. Mając dwadzieścia jeden lat, wyszła za mąż za Arnolda von Guntera. Niestety, nie było to udane małżeństwo i już w 1932 roku Christa rozeszła się z mężem. Podobno była to kobieta bardzo piękna i niezwykłe przywiązana do swojego pałacu, którego neogotyckie wieże górowały nad Jeziorem Karnickim. Gdy pod koniec stycznia 1945 roku wojska Drugiego Frontu Białoruskiego przełamały opór wojsk hitlerowskich i zbliżyły się do Karnit, czterdziestoletnia wówczas Christa popełniła samobójstwo. Nie wiadomo dokładnie, gdzie ją pochowano. Niektórzy twierdzą, że leży ona wśród mogiłi grobowców swoich krewnych, na malowniczym cmentarzyku w pobliżu pałacu. Opowiadają, że w jesienne, wietrzne noce po komnatach pałacowych i po parku na stoku wzgórza snuje się jaka czarna posta kobieca, pierzchająca na widok żywych ludzi. Ale pałac w Karnitach z jego romantycznym parkiem i jeziorem nie potrzebuje aż legendy o duchu Christy Albedyll, aby wydawał się niezwykle tajemniczym i urokliwym. Piętrowy, z arkadowym podjazdem i dwiema basztami zwieńczonymi krenelażem - wygląda z daleka jak stara ponura forteca, co stanowi jedynie jej imitację. Piękne schody z krużgankiem, belkowane stropy w niektórych komnatach, neogotyckie kominki, wszystko to mówi o skłonnościach do romantyzmu u dawnych właścicieli pałacu. O tej samej skłonności świadczą malownicze resztki bastionów i obwarowa w parku, wzniesionych tylko po to, aby pałacowi nadac charakter starożytnej, tajemniczej siedziby. Obecnie w komnatach, zamieszkałych kiedy przez Albedyllów, mieści się biuro pegeeru. Pałac i otoczenie są zaniedbane. Stwierdziłem to jeszcze przed dwoma laty, gdy jeden z wielkich zakładów produkcyjnych chciał zagospodarować zarówno pałac, jak i Jezioro Karnickie, postanawiając urządzi tutaj ośrodek rekreacyjny. Niestety, do przekazania pałacu i parku nie doszło, gdyż kierownictwo zakładu zamierzało wybudowa w parku krajobrazowym basen kąpielowy, a wśród romantycznych bastionów i obwarowa - dziesiątki domków kempingowych. Centralny Zarząd Muzeów i Ochrony Zabytków, na skutek mojej opinii, przeciwstawił się tym zakusom i pałac pozostał własnością pegeerów, choć nie byli to dla niego najlepsi gospodarze. I jeszcze o jednej sprawie warto wspomnieć. Przez środek Jeziora Karnickiego ciągnie się Kanał Elbląski, co jest czymś zadziwiającym. Myślę, że nigdzie indziej na świecie nie zdarzyło się, aby kanał "przechodził" przez środek jeziora, i to nieco powyżej lustra wody. Konieczność zbudowania czegoś takiego wyniknęła z faktu, że Jezioro Karnickie leży o trzy metry poniżej poziomu Jezioraka. Wody z jezior, które łączył KanałElbląski-po prostu uciekłyby, zalewając połacie pastwisk i pól. Usypano więc przez środek Jeziora Karnickiego groblę i w owej grobli wykopano kanał, podziemnymi rurami łącząc obydwie części akwenu. I tak oto posuwając się Kanałem Elbląskim płynie się niejako ponad Jeziorem Karnickim, co łatwo stwierdzić, gdy wyjdzie się w tym miejscu na jeziora leży poniżej poziomu wody w kanale. Zszedłem na brzeg jeziora, ominąłem pałac i znalazłem się po drugiej stronie parku. Teren byłtu pofalowany, na dwóch pagórkach kryły się resztki murów owych romantycznych bastionów. Między pagórkami przebiegał głęboki wąwóz. Przed laty przerzucono nad nim most, po którym dzi tylko nikłe ślady pozostały. Starą drogą od pałacu, pośród wiekowych drzew, dochodziło się do małego cmentarza z grobowcami Albedyllów. Niektóre grobowce były zdewastowane w czasie działa wojennych, gdy to buszowały hieny cmentarne, gotowe obedrzeć z pierścionka czy obrączki nawet nieboszczyka.

ROZDZIAŁ 12

Późnym wieczorem przespacerowałem się na Stare Miasto, w okolice zabytkowego kościoła zbudowanego z czerwonej cegły. Kościół ten postawili Krzyżacy jeszcze w czternastym wieku, jak dwunawowy, z wieżą, którą przebudowano w wieku szesnastym. Pod głównym ołtarzem są podziemne krypty, gdzie znajduje się wiele starych trumien, drewnianych i blaszanych, kryjących szczątki ludzi nieznanych już dziś ani z imienia, ani z nazwiska.

Skarby natury

2009-01-03T08:33:00.000-08:00

Mazury Zachodnie stanowią cenny fragment Zielonych Płuc Polski. Występujące tu licznie unikatowe gatunki roślin i zwierząt, a także ciekawe ukształtowanie terenu czynią z tego miejsca jeden z najpiękniejszych zakątków naszego kraju.

Park Krajobrazowy Pojezierza Iławskiego:

Utworzony w 1993 roku rozpościera się w centralnej części Pojezierza Iławskiego na powierzchni 20 045 ha. W granicach Parku utworzono kilka rezerwatów przyrody, chroniących liczne unikalne fragmenty lasów, terenów lęgowych ptactwa leśnych jezior i torfowisk. Wśród nich należy wyróżnić rezerwaty: Jezioro Czerwica – utworzone w celu ochrony kolonii kormoranów, Jezioro Karaś i Jezioro Gaudy – chroniące miejsca lęgowe ptactwa wodnego, błotnego i interesujące zespoły roślinności oraz unikatowe Jezioro Jasne z przejrzyście czystą wodą. Na terenie Parku znajduje się 31 akwenów wodnych, na czele z najdłuższym jeziorem Polski – Jeziorakiem. Stwierdzono tu występowanie 187 gatunków kręgowców, w tym 135 gatunków ptaków (116 chronionych), 32 gatunków ssaków, 11 gatunków płazów i 5 gatunków chronionych gadów. Wśród licznych gatunków objętych ochroną występuje wiele zwierząt zagrożonych wyginięciem w skali kraju, a nawet świata. Do gatunków ptaków zagrożonych globalnie należą występujące na terenie parku: orzeł bielik, derkacz i podgorzałka. Równie ciekawy i bogaty jest świat roślinności. Głównym elementem tutejszej flory są duże zbiorowiska leśne i licznie zgromadzona roślinność wodna. Stwierdzono tu 790 taksonów roślin, co stanowi 35% flory Polski.

Na terenie Parku znajduje się ponad 60 pomników przyrody ożywionej. Do najciekawszych należą:

- Gruba Sosna, obwód 310 cm, znajdująca się na południe od Siemian, przy drodze leśnej,
- „Aleja Napoleona” – kilkadziesiąt sosen rosnących wzdłuż drogi z Szymbarka do Iławy,
- Grupa 8 dębów koło Gostyczyna (Fabianki, stopień wodny na Liwie),
- Dąb na rozstajach dróg leśnych koło Doliny (droga w kierunku Jerzwałdu).

Lasy Iławskie (fot. Bernard Król)

Park Krajobrazowy Pojezierza Iławskiego (fot. Bernard Król)

Rezerwat „Czerwica”:

Utworzony został w 1957 roku dla ochrony kolonii kormorana czarnego, który jako gatunek ocalały przed wyginięciem został umieszczony w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt. Kolonia istnieje od 1934 roki i gniazdują w niej oprócz kormoranów czaple siwe. Aktualnie znajduje się tu około 200 gniazd w większości zajmowanych przez kormorany. Największą liczebność kormoranów w kolonii obserwowano w latach 50., gdy występowało w niej ponad 900 gniazd. Do rezerwatu najlepiej dotrzeć zostawiając pojazd na parkingu przy drodze asfaltowej Jerzwałd – Iława. Rowerami lub pieszo można wędrować zielonym szlakiem turystycznym (napoleońskim), na końcu którego znajduje się punkt widokowy.

Rezerwat „Jasne”:

Utworzony został w 1988 roku i obejmuje jeziora Jasne i Luba, torfowisko oraz otaczające drzewostany. Łączna powierzchnia rezerwatu wynosi 106,30 ha. Jezioro Jasne, powstałe po wytopieniu bryły lodu zalegającej w grubych warstwach piasku, charakteryzuje się wyjątkową przejrzystością wody. Światło dociera do 14-15 m. Jest wyjątkowo ubogie, o wysokiej kwasowości wody, co znajduje swoje odbicie w ubóstwie fauny i flory. Dookoła jeziora wyznaczono trasę spacerową oznaczoną kolorem żółtym. Z kolei w jeziorze Luba rozwija się szerokie spektrum roślinności torfowiskowej począwszy od torfowiska niskiego, przez przejściowe do fragmentów zubożałej postaci torfowiska wysokiego. Specyfiką rezerwatu jest istnienie obok siebie tych dwóch zupełnie odmiennych układów przyrodniczych jakim jest ubogie jezioro Jasne i zróżnicowane florystycznie jezioro Luba.

Rezerwat „Gaudy”:

Utworzony został w 1957 roku i obejmuje jezioro Gaudy oraz przylegające do niego od strony wschodniej bagna. Celem ochrony jest zachowanie miejsc lęgowych ptactwa wodno-błotnego oraz zespołów roślinności torfowiskowej. Występują tu takie gatunki jak: bąk, podgorzałka, krakwa, cyranka, żuraw, kropiatka, zielonka, wodnik, strumieniówka, świerszczak, podróżniczek, słowik szary. Jesienią na jeziorze gromadzi się do kilku tysięcy ptaków wodnych, które znajdują tu bezpieczne miejsce żerowania i odpoczynku. Okoliczne bagna są z kolei noclegowiskiem żurawi. Rezerwat jest trudno dostępny ze względu na rozległe i niebezpieczne bagna. Taflę jeziora można zobaczyć jedynie od strony wsi Rudniki i Kamieniec, które znajdują się na trasie żółtego szlaku przyrodniczo-historycznego.

Rezerwat „Jezioro Karaś”:

Rezerwat przyrody Jezioro Karaś zajmuje powierzchnię ok. 816 ha. Jezioro wraz z otaczającymi je bagnami jest miejscem lęgowym ponad 80 gatunków ptactwa wodnego i błotnego. Na szczególną uwagę zasługuje łabędź niemy, żuraw oraz gęś gęgawa. Ponadto gnieździ się tu wiele gatunków dzikich kaczek, m.in. rzadki płaskonos i krakwa Jest to cenny obiekt ornitologiczny, został on objęty Konwencją z Ramsar.

Park Krajobrazowy Wzgórz Dylewskich

Powstał w 1994 r. w celu ochrony bardzo urozmaiconej rzeźby, unikatowych walorów krajobrazowo-widokowych, bogatej ilościowo i zróżnicowanej gatunkowo fauny i flory a także zachowania dziedzictwa kulturowego terenu. Park w całości leży na zachodnich krańcach województwa warmińsko-mazurskiego, ma obszar 74,84 km² i obejmuje swymi granicami najwyższą część Garbu Lubawskiego zwanego Wzgórzami Dylewskimi (najwyższe wzniesienie Dylewska Góra 312 m n.p.m.). Wody powierzchniowe odpływają promieniście w różnych kierunkach. Rzeki i strumienie biorą tu swój początek, a ich źródła zlokalizowane są głównie na obrzeżach parku i w otulinie: rzeka Dylewka, rzeka Poburzanka, rzeka Gizela, rzeka Sandela, rzeka Świniarc, rzeka Struga, rzeka Mała Wkra oraz rzeka Wel.

Wzgórza Dylewskie zimą (fot. Michał Młotek)

Do najciekawszych zarejestrowanych pomników przyrody ożywionej i nieożywionej na terenie Parku Krajobrazowego Wzgórz Dylewskich należą:

- Głazowisko koło leśniczówki Napromek – na obszarze ok. 4 arów znajduje się ponad 40 głazów. Największy – granit szary z odcieniem różowym ma Obów 6,6 m i wysokość 0,9 m
- Różowy granit z wyrytym na powierzchni prostokąta napisem „Gr. Roe 1918”. Jego obwód wynosi 10,1 m a wysokość 1,6 m, położony ok. 500 m na północ od rezerwatu „Jezioro Francuskie”
- Ciemnoszary granit grubokrystaliczny o obwodzie 11 m i wysokości 1,25 m, położony ok. 200 m na północny zachód od wieży telewizyjnej
- Trzy orzechy mandżurskie o obwodach od 130 do 289 cm oraz klon srebrzysty o obwodzie 285 cm w północnej części parku w Lipowie
- Tulipanowiec o dwóch pniach o obwodach 130 i 200 cm w parku w Glądach
- Wiąz górski o dwóch pniach o obwodzie 460 cm w parku w Bałcynach

Rezerwat „Rzeka Drwęca”:

Rezerwat wodny obejmujący Drwęcę od źródeł do ujścia z dopływami: Grabiczka, Dylewka, Pobórska Struga, Gizela, Iławka, Elsza, Wel, Rypienica i Ruziec oraz J. Ostrowin i J. Drwęckie. Rezerwat utworzony został w celu ochrony środowiska wodnego, a w szczególności bytujących w nim ryb: pstrąga, łososia, troci i certy. Jest to najdłuższy rezerwat ichtiologiczny w Polsce o powierzchni chronionej ponad 444 ha. Drwęca jest prawym dopływem Wisły, płynącym z Garbu Lubawskiego przez Pojezierze Iławskie, dolinę Drwęcy i Kotlinę Toruńską. W przeszłości zwana była również Drwięcą lub Drewnaczą.

Rzeka Drwęca (fot. Archiwum Urzędu Gminy Iława)

Rezerwat przyrody „Jezioro Francuskie”:

Utworzony w 1963 roku między innymi dla ochrony wierzby borówkolistnej. Nazwa jeziora, jak głosi legenda, pochodzi stąd, że w czasie kampanii napoleońskiej miejscowi chłopi utopili tu kilku Francuzów mszcząc się za krzywdę wyrządzoną miejscowej dziewczynie. Rezerwat położony jest na stoku Dylewskiej Góry i obejmuje swoim zasięgiem śródleśne Jezioro Francuskie o charakterze wytopiskowym.

Rezerwar przyrody „Dylewo”:

Rezerwat leśny Dylewo położony jest w obrębie Parku Krajobrazowego Wzgórz Dylewskich. Utworzony został w 1970 roku, jego powierzchnia 113,8 ha. Ochroną obejmuje kompleks 100 letniej buczyny pomorskiej oraz rzadki na tych terenach pióropusznik strusi.

Perły architektury

2009-01-03T07:48:00.000-08:00

Prawdziwym bogactwem Mazur Zachodnich są obiekty sakralne oraz ruiny warowni i pałaców dawnej arystokracji pruskiej. Na spotkanie z nimi wiodą stare aleje dębowe i lipowe. Goszcząc na tych terenach, nie sposób ich pominąć.

Gmina Iława

Szymbark

Najbogatsza w zabytki wieś powiatu iławskiego, położona 10 km od Iławy nad jeziorem Szymbarskim. Znajdują się w niej otoczone starymi drzewami ruiny drugiego, po Malborku, największego zamku gotyckiego.

Ruiny zamku w Szymbarku (fot. Michał Młotek)

Cmentarz rodu Finckenstein (fot. Michał Młotek)

Frednowy, Ząbrowo

Na szczególną uwagę zasługuje zbudowany w 1768 roku barokowy kościół we Frednowych oraz wczesnobarokowy, wybudowany na wzgórzu w pobliżu rzeki Osy, kościół w Ząbrowie.

Wczesnobarokowy kościół w Ząbrowie (fot. Michał Młotek)

Laseczno, Ławice, Rudzienice

Wśród okazałych zabytków regionu wyróżniają się również XIV-wieczna wieś Laseczno oraz Ławice, wieś noblisty Emila von Behring z Izbą Pamięci. Uroku całemu regionowi dodaje również niezwykle stara wieś Rudzienice z wybudowanym w XIX wieku kościołem.

Gmina Kisielice

Łęgowo

Warto zobaczyć tu wybudowany na początku XVII wieku kościół z bogatym i wysokiej klasy wyposażeniem. Na szczególną uwagę zasługuje umieszczona w ołtarzu kopia XVII-wiecznego „Sądu Ostatecznego”.

Goryń, Trupel, Limża, Ogrodzieniec

Wśród interesujących zabytków regionu przyciągają także stojący w centrum wsi kościół w Goryniu, cmentarz rodowy ze starymi lipowymi i dębowymi alejami w miejscowości Trupel oraz ruiny XIX wiecznego dworu w Limży i pałacu Paula von Hindenburga w Ogrodzieńcu.

Gmina Lubawa

Rożental

Jedną z większych atrakcji Ziemi Lubawskiej jest położony na niewielkim wzgórzu kościół p.w. św. Wawrzyńca. Drewniana konstrukcja pochodzi z roku 1761 i jest prawdziwą ozdobą tutejszych terenów.

Drewniany kościół w Rożentalu (fot. Michał Młotek)

Byszwałd, Sampława, Kazanice, Prątnica

Na szczególną uwagę zasługują XV-wieczny, gotycki kościół w Byszwałdzie, jego XVIII-wieczna dzwonnica, gotycki dzwon, chaty wiejskie z połowy XIX wieku i dwie murowane kapliczki przydrożne z początku XX wieku. Warto również odwiedzić XIV-wieczne kościoły gotyckie w Sampławie, Kazanicach i Prątnicy.

Gotycki kościół w Byszwałdzie (fot. Michał Młotek)

Wieża kościoła w Kazanicach (fot. Michał Młotek)

Gotycki kościół w Sampławie (fot. Michał Młotek)

Mortęgi, Złotowo

Swoim urokiem zachwycają również Mortęgi z XIX-wiecznym pałacem oraz Złotowo z wybudowanym w 1725 roku, drewnianym kościołem p.w. św. Barbary.

Kościół w Złotowie (fot. Michał Młotek)

Grabowo

W trakcie wypraw po Ziemi Lubawskiej nie można pominąć Grabowa z ruinami klasycystycznego pałacyku oraz zaprojektowanego w rzadko stosowanym stylu XIX-wiecznego kościoła p.w. Wniebowstąpienia Najświętszej Marii Panny z zabytkową dzwonnicą, ogrodzeniem, plebanią oraz przydrożną kaplicą.

Kościół w Grabowie (fot. Michał Młotek)

Rzeźba sprzed kościoła w Grabowie (fot. Michał Młotek)

Gmina Susz

Kamieniec

Prawdziwa perła dawnych Prus Wschodnich - majątek ziemski szlachty pruskiej, położony 7 km od Susza. Budowę zespołu pałacowego z bramami wjazdowymi i parkiem zakończono w roku 1720. Zbudowany w stylu francuskiego baroku obiekt z racji uroku, przepychu i bogatego wystroju wnętrz oraz wspaniałych ogrodów i parków nazywany był przez lata wschodniopruskim Wersalem. Do historii przeszedł pobyt w rezydencji Finckensteinów Napoleona Bonaparte. Wśród gości kamienieckiego pałacu znaleźli się również bratanek króla Polski, książę Józef Poniatowski oraz Adolf Hitler. Poza ruiną wspaniałego pałacu wśród XVIII-wiecznych zabytków dzisiejszego Kamieńca należy wymienić: kościół klasycystyczny, barokowe oficyny i stajnie oraz spichrze i kuźnie.

Ruiny pałacu w Kamieńcu (fot. Michał Młotek)

Klasycystyczny kościół w Kamieńcu (fot. Michał Młotek)

Herb rodu Finckenstein z wieży kościoła w Kamieńcu (fot. Michał Młotek)

Bałoszyce

Znajduje się tu wspaniały pałac, przebudowany według projektu architekta Luisa Runge na wzór pałacu Babelsberg. Pochodząca z XVIII wieku budowla otoczona została rozległym parkiem. Pałac został zniszczony po 1945 roku. Obecny neogotycki kształt zawdzięcza kompleksowej przebudowie, po której pełni funkcje reprezentacyjnego hotelu.

Januszewo

Położona 12 km od Susza, niezwykle urokliwa wieś z równie interesującymi ruinami wielokrotnie przebudowywanego, owianego licznymi tajemnicami, XVII-wiecznego pałacu.

Gmina Zalewo

Boreczno, Dobrzyki

Uwagę przykuwa otoczony murem, XIV-wieczny, gotycki kościół z niezwykle bogatym wyposażeniem. W Dobrzykach znajduje się zbudowany jeszcze we wczesnogotyckim stylu kościół. Budowla posiada gotycki portal i bardzo cenny XV-wieczny krucyfiks.

Gotycki kościół w Borecznie (fot. Bernard Król)

Wczesnogotycki kościół w Dobrzykach (fot. Bernard Król)

Gubławki, Jaśkowo, Bądki, Pozorty

Koniecznie trzeba odwiedzić znajdujący się w położonych u wód Jezioraka dwór Finckensteinów w Gubławkach, położony w pięknym starym parku pałac barokowy, XVIII-wieczny kościół z bogatym wyposażeniem, zachwycającymi witrażami i XIX-wieczne chaty fornali w Jaśkowie oraz pałace w Bądkach i Pozortach.

Pałac w Jaśkowie (fot. Bernard Król)

XVIII-wieczny kościół w Jaśkowie (fot. Bernard Król)

Dwór Finckensteinów w Gubławkach (fot. Bernard Król)

Karnity

Jedną z większych atrakcji regionu jest ukończony w 1856 roku neogotycki pałac dworski, będący przed laty siedzibą rodową rodziny von Albedyll, a od wieku XX rodu Günherów. Budowla położona jest w otoczeniu malowniczych lasów nad jeziorem Kocioł. Obecnie w gminie Miłomłyn.

Neogotycki pałac dworski w Karnitach (fot. Bernard Król)

Gmina Ostróda

Stare Jabłonki, Bałcyny

Znajduje się tu znana na cały region letnia rezydencja pruskiego przemysłowca Andersa – obecnie popularny Hotel Anders w Starych Jabłonkach. Koniecznie trzeba również odwiedzić dwór klasycystyczny z drugiej połowy XIX w. w Bałcynach.

Grabino, Grabinek, Klonowo i Kraplewo, Lichtajny i Lubajny, Glaznoty

Koniecznie trzeba odwiedzić XIX-wieczne dwory w Grabinie, Grabinku, pałac w Klonowie i Kraplewie. Okolicę rozsławiają również klasycystyczny dwór w Lubajnach i XIX-wieczny dwór w Lichtajnach. Turystów przyciągają również ewangelickie kościoły w Kraplewie i Glaznotach.

Poniemiecki cmentarz w Glaznotach (fot. Michał Młotek)

Ewangelicki kościół w Glaznotach (fot. Michał Młotek)

Wiadukt kolejowy w Glaznotach (fot. Karol Górski)

Pancerzyn, Szyldak, Wyżnice, Ryn

Na szczególną uwagę zasługuje dwór z zabytkowym parkiem z drugiej połowy XIX wieku w Pancerzynie, dwór w Rynie, dwór i park krajobrazowy w Szyldaku i Wyżnicach.

Gmina Morąg

Wenecja, Bożęcin, Słonecznik

Wśród okazałych zabytków regionu wyróżniają się dwór z parkiem, kuźnią i kaplicą z drugiej połowy XIX wieku w Wenecji, klasycystyczny dwór w Bożęcinie i zabytkowy kościół z dzwonnicą w Słoneczniku.

Ponary, Boguchwały

Podczas wizyty na Mazurach Zachodnich trzeba koniecznie zajrzeć do zespołu pałacowo-parkowego w Ponarach i kościoła pod wezwaniem św. Barbary w Boguchwałach.

Gmina Dąbrówno

Gardyny, Leszcz, Marwałd, Jankowice, Samin

W Gardynach, Leszczu i Marwałdzie znajdują się okazałe kościoły, jednak będąc w tej okolicy nie sposób pominąć także dwóru w Jankowicach i Leszczu oraz pochodzącego z końca XIX wieku dworu w Saminie.

Gmina Grunwald

Swoim urokiem zachwycają dwór z drugiej połowy XIX wieku obecnie gminny ośrodek kultury w Gierzwałdzie, zespół folwarczny i dwór z parkiem z końca XIX wieku w Grunwaldzie, ruiny dworu z 1900 roku w Kiersztanowie, dwór, w części parterowej z pierwszej połowy XIX wieku, piętro z poddaszem z początku XX wirku w Kitnowie, pałac z parkiem w Pacółtowie, rozbudowany w połowie XIX wieku na bazie dworu z 1794 roku w stylu neobarokowym, pałac z parkiem z początku XX wieku w Rychnowie - obecnie budynek klasztorny, dwór z przełomu XIX i XX wieku w Stębarku, pałac z parkiem z 1891 roku w Tymawie, XVII-wieczny kościół pod wezwaniem Świętej Trójcy w Stębarku, XVIII-wieczny kościół p.w. NMP w Dylewie, cmentarz ewangelicki w Dylewie, kościół metodystyczny w Gierzwałdzie, pomnik na polu bitwy i pozostałości kaplicy w Grunwaldzie, kościół ewangelicki w Pacółtowie, XVII -wieczny kościół z dzwonnicą w Rychnowie.

Barokowy kościół pod wezwaniem Św. Trójcy w Stębarku. Przy kościele znajdują się groby rodziny von Brandt - dawnych właścicieli wsi. Uwagę przyciąga w szczególności grób Rudolfa von Brandt, najwyższego urzędnika Prus Wschodnich - Starosty Krajowego Prowincji Prusy Wschodnie, sprawującego swój urząd w latach 1896 - 1909 (Rudolf von Brandt - Landeshauptmann der Provinz Ostpreußen). (fot. Michał Młotek)

Trzydziestometrowe maszty grunwaldzkie. Metalowe proporce symbolizują chorągwie, które zatknięto po zwycięstwie na zdobytym obszarze wroga. Zespół pomnikowy zbudowany został w 1960 roku dla upamiętnienia 550 rocznicy bitwy według projektu konkursowego Jerzego Bandury i Witolda Cęckiewicza. W pobliżu pomnika znajduje się obecnie przebudowywane Muzeum Grunwaldzkie, ze zbiorami militarnymi pochodzącymi z badań archeologicznych. (fot. Michał Młotek)

Gmina Łukta

Okolicę rozsławiają XIX-wieczne kościoły w Łukcie i we Floczakach oraz młyn w Mostkowie.

Gmina Małdyty

Znajdują się tu kościół pod wezwaniem Chrystusa Króla z dzwonnicą w Jarnołtowie, dwór z drugiej połowy XIX wieku w Klonowym Dworze, pałac z parkiem z 1857 roku w Budwitach, pałac rodziny Domhardów z końca XVIII wieku w Dobrocinie, dwór z przełomu XIX i XX wieku w Zajezierzu, pałac wraz zabudowaniami folwarcznymi z początku XIX wieku w Plękitach, dwór z 1870 r. w Drynkach, kościoły w Sambrodzie, Szymonowie, Wilamowie i Zajezierzu z przełomu XIX i XX wieku.

Gmina Miłakowo

W trakcie wypraw po Mazurach Zachodnich nie można pominąć ruin dworu z lat dwudziestych XX wieku w Warnach, dworu z początku XX wieku w Miejskim Dworze, dworu z XVII wieku w Rożnowie, dworu z drugiej połowy XIX wieku w Stolnie, dworu z drugiej połowy XIX wieku w Głodówku, dworu z drugiej połowy XVIII wieku w Książniku, pałacu w Ponarach nad jeziorem Narie, dworu „Bieniasze” i pałacu „Wojciechy”.

Miasta Mazur Zachodnich

2009-01-03T07:20:00.000-08:00

W sąsiedztwie srebrzystych jezior i błękitnych rzek, pośród bogatych i nieprzebytych kompleksów leśnych, wyrosły miasta, z których każde ma bogatą historię i niepowtarzalny urok. Wszystkie je warto odwiedzić!

Iława jest przepięknym, 700-letnim miastem położonym na południowym krańcu Jezioraka. Jest jednym z największych miast województwa warmińsko-mazurskiego. Pod względem turystycznym i rekreacyjnym ma doskonałe położenie. Przez miasto przepływa rzeka Iławka, otaczają je piękne lasy i jeziora. Świadkami historii są liczne zabytki. Najstarszym i najbardziej reprezentatywnym jest XIV-wieczny gotycki kościół z rokokowym ołtarzem. Nie sposób nie wspomnieć o usytuowanym w centrum miasta neobarokowym ratuszu, który jest dumą wszystkich iławian i przedmiotem zazdrości innych miast. W sąsiedztwie ratusza znajduje się neoklasycystyczna hala miejska. Spośród innych ocalałych z wojennej pożogi zabytków nie można pominąć młyna położonego nad rzeką Iławką, a także kilku secesyjnych i eklektycznych kamieniczek. W całym mieście odnaleźć można ponadto dziesiątki budynków neogotyckich, m.in. dworzec kolejowy, wieże ciśnień oraz gimnazjum. Koniecznie trzeba zobaczyć również cztery XVIII-wieczne rzeźby, przedstawiające mitologiczne postacie.

Kisielice położone są w zachodniej części powiatu iławskiego. Czyste i nieskażone środowisko oraz piękne jeziora Goryńskiego Obszaru Chronionego przyciągają tu wszystkich spragnionych ciszy i spokoju. Miasto i cała Ziemia Kisielicka ma ciekawą i burzliwą historię. Znajduje się tu wiele ciekawych zabytków. Do najważniejszych zaliczyć należy wybudowany w XIV wieku, wielokrotnie palony i przebudowywany kościół. Stara, zabytkowa część miasta uległa zniszczeniu w czasie ostatniej wojny. Kisielice i okolice zaskoczą jednak turystów wieloma ciekawostkami historycznymi, architektonicznymi oraz urokliwymi miejscami. W gminie znajduje się wiele interesujących zabytków, m.in. wybudowany w XVII wieku kościół w Łęgowie, kościół w Goryniu, ruiny pałacu Paula von Hindenburga w Ogrodzieńcu oraz cmentarz rodowy w miejscowości Trupel.

Zalewo leży w północnej części powiatu iławskiego, nad jeziorem Ewingi. Tereny otaczające miasto położone są w obrębie Parku Krajobrazowego Pojezierza Iławskiego i jego otuliny. W wyniku działań wojennych w Zalewie zachowało się niewiele obiektów pamiętających minione stulecia. Te jednak, które pozostały, cieszą swym blaskiem tysiące przybywających tu w poszukiwaniu ciszy i spokoju turystów. Odwiedzając Zalewo nie sposób więc pominąć gotyckiej baszty z XV wieku, w której znajduje się obecnie Izba Pamięci, XIV-wiecznego kościoła p.w. św. Jana, XIX-wiecznego cmentarza żydowskiego oraz pozostałości murów obronnych. W samej okolicy miasta warto odwiedzić Boreczno i Dobrzyki z ich XIV-wiecznymi kościołami, barokowy kościół i pałac w Jaśkowie oraz podobne obiekty w pobliskich Bądkach i Gubławkach.

Susz położony jest w północno-zachodniej części powiatu iławskiego. Miasto otoczone jest przepięknym terenem, obfitującym w jeziora i kompleksy leśne oraz unikatowe walory fauny i flory. Goszcząc w Suszu, nie sposób pominąć XIV-wiecznego kościoła p.w. św. Antoniego, w którym znajdują się zabytkowe renesansowe ołtarze. Mimo zniszczeń, miasto zachowało czytelny, nawarstwiający się historyczny układ przestrzenny. Stare miasto, o kolistym kształcie - wynikającym z ukształtowania terenu, z kwadratowym rynkiem po środku (dawniej z ratuszem i ławami kupieckimi) do dziś przyciąga turystę detalami zachowanej architektury. Na obszarze starego miasta trwa obecnie odbudowa. Niebawem rynek zostanie otoczony kamieniczkami, z ciągiem usługowo-handlowym, nawiązującymi do historycznej zabudowy miasta. Do największych atrakcji regionu zaliczyć należy ponadto należący niegdyś do rodziny Finckenstein Kamieniec, dworek myśliwski w Gostyczynie oraz XVIII-wieczny pałac w Bałoszycach.

Nowe Miasto Lubawskie położone jest między Garbem Lubawskim a Pojezierzem Iławskim. Usytuowanie miasta w malowniczej dolinie Drwęcy stwarza dogodne warunki do uprawiania sportu i rekreacji oraz aktywnej turystyki. Do najważniejszych zabytków grodu nad Drwęcą można zaliczyć dwie średniowieczne bramy z II połowy XIV wieku oraz fragmenty murów obronnych. Od strony Lubawy znajduje się brama Lubawsko-Łąkowska, a od strony Brodnicy brama Brodnicko-Kurzętnicka. Pośrodku rynku stoi kościół ewangelicki z połowy XIX wieku, w którym jeszcze do 1945 roku odprawiano nabożeństwa dla ewangelików. Na terenie Nowego Miasta Lubawskiego w Łąkach Bratiańskich znajdują się również ruiny klasztoru OO Reformatów. Do tego miejsca, gdzie znajdowała się figura Matki Boskiej Łąkowskiej, do 1875 roku odbywały się wielotysięczne pielgrzymki. W tym też roku decyzją władz pruskich zamknięto kościół i pobliski klasztor. W maju 1882 roku spłonął kościół klasztoru. Natomiast cudowną figurę, która była koronowana papieskimi koronami w 1752 roku, przeniesiono do kościoła w Nowym Mieście Lubawskim.

Lubawa leży w południowej części powiatu iławskiego, w obrębie Parku Krajobrazowego Wzgórz Dylewskich. Przez malowniczo położone miasto przepływa rzeczka Sandela, która wraz z okalającą miasto Elszką wchodzi w skład dorzecza Drwęcy. Lubawa – dawne miasto biskupie, posiada wiele zabytków, które stanowią o niewątpliwej atrakcji tego miejsca. Najstarszą budowlą jest kościół p.w. św. Anny, wzniesiony ok. 1330 roku, kilkakrotnie odbudowywany po pożarach trapiących miasto w XVI wieku. Przy kościele utworzono Muzeum Ziemi Lubawskiej, w którym znajdują się epitafia, obrazy oraz złotnicze wyroby sakralne. Niedaleko znajduje się kościół p.w. św. Jana Chrzciciela, wchodzący w skład zespołu poklasztornego franciszkanów, zbudowany na początku XVII wieku oraz pochodzący z lat siedemdziesiątych XVIII wieku barokowy kościół p.w. św. Barbary. Do cennych zabytków dzisiejszej Lubawy należy bardzo czytelnie zachowany układ urbanistyczny miasta. Średniowieczna sieć ulic zachowała się prawie bez zmian. Związane są z nią resztki dawnych fortyfikacji miejskich. Mury obronne o grubości 2.5 m zachowały się w zarysie fragmentarycznym w wielu częściach starego miasta. Warto również zwrócić uwagę na ruiny wzniesionego na początku XIV wieku zamku biskupów chełmińskich.

Ostróda jest przepięknym, niespełna 700-letnim miastem położonym w zachodniej części województwa warmińsko-mazurskiego, nad jeziorem Drwęckim. Pod względem turystycznym i rekreacyjnym ma doskonałe położenie. Wśród wielu atrakcji miasta i okolic wyjątkowe miejsce zajmuje rozgałęziony system żeglugowy Kanału Elbląskiego, będącego niezwykle interesującym pod względem technicznym oraz unikatowym w skali europejskiej kanałowym szlakiem wodnym. Najstarszym i najbardziej reprezentatywnym zabytkiem Ostródy jest XIV-wieczny zamek krzyżacki (dziś znajduje się tu muzeum) oraz zachowane fragmenty murów miejskich wraz z ostródzkimi kościołami. Nie sposób nie wspomnieć o innych miejscach i obiektach wartych zobaczenia: Pomniku Jedności Europejskiej, kamieniu plebiscytowym, cmentarzu „Polska Górka” oraz obiektach koszarowych i zabytkowych kamienicach.

Morąg lokowany został w roku 1329. Miasto położone jest w szczególnie chronionym obszarze, tzw. "Zielonych Płucach Polski". Wszystkie jeziora oraz rzeki na tym terenie są strefami ochrony środowiska przyrodniczego. Do niewątpliwych atrakcji turystycznych Morąga należą zabytki architektoniczne: pałac Dohnów, ratusz miejski z XIV w., fragmenty miejskich murów obronnych, kościół parafialny z XIV w., układ urbanistyczny starego miasta, wieża ciśnień. Obecnie w pałacu Dohnów mieści się oddział Muzeum Warmii i Mazur z bogatą ekspozycją malarstwa holenderskiego, bedącą najcenniejszymi tego typu zbiorami w Polsce północno-wschodniej oraz muzeum pamięci Johanna Gottfrieda Herdera, wielkiego filozofa urodzonego w Morągu.

Miłomłyn założony został w roku 1335. W wyniku działań wojennych w mieście zachowało się niewiele obiektów pamiętających minione stulecia. Te jednak, które pozostały, cieszą swym blaskiem tysiące przybywających tu w poszukiwaniu ciszy i spokoju turystów. Odwiedzając Miłomłyn nie sposób pominąć neogotyckiego Kościoła Parafialnego pod wezwaniem św. Bartłomieja, zbudowanego w latach 1898-1901 z wykorzystaniem oryginalnej, północnej ściany kościoła z wieku XIV. Koniecznie trzeba również zobaczyć fragmenty dawnych fortyfikacji miejskich, kaplicę ewangelicką, kaplicę cmentarną, zabytkową zabudowę z wieku XVIII i XIX oraz dawny folwark „Przejazd”. Miłomłyn leży na trasie Kanału Elbląskiego.

O każdej porze roku!

2009-01-03T07:09:00.000-08:00

Mazury Zachodnie w pełni zasługują na to, by być znanym w kraju i szeroko poza jego granicami regionem turystycznym. Obszar rozsławiają przede wszystkim wspaniałe możliwości wypoczynku, rozrywki i rekreacji w lasach, na plażach, przystaniach, stanicach wodnych na szlakach Jezioraka i prawie stu innych jezior. Po prostu warto tu być!

Turystyka piesza i rowerowa:

Mazury Zachodnie to niezwykle atrakcyjne tereny dla najbardziej zapalonych miłośników pieszych, narciarskich i rowerowych wycieczek. Oferują przede wszystkim kilkadziesiąt interesujących szlaków dla tych, którzy upodobali sobie te formy turystyki. Tysiące kilometrów najróżniejszych tras ułatwi dotarcie do wielu mało znanych i interesujących miejsc o każdej porze roku.

Jazda konna:

Obecne tutaj liczne stadniny dają możliwość wypożyczenia koni, bryczki z końmi, odbycia nauki jazdy konnej oraz uczestniczenia w zajęciach hipoterapii, zimą natomiast w organizowanych tu licznie kuligach. Miłośnicy jazdy konnej odnajdą tu wiele niepowtarzalnych miejsc i interesujących tras do tego typu formy spędzania wolnego czasu. Zwolennicy aktywnego wypoczynku zimą i latem skorzystają z kilkunastu atrakcyjnych szlaków i rajdów konnych.

Żeglarstwo i kajakarstwo:

Malowniczo położone jeziora i rzeki Mazur Zachodnich tworzą wraz z Kanałem Elbląskim szeroki system żeglugi śródlądowej, łączącej okoliczne akweny wodne. Kanał ten umożliwia dopłynięcie z Iławy i Ostródy aż do Bałtyku, co każdego roku wykorzystują wytrawni żeglarze i kajakarze, planując swoje wodne podboje. Popularność wyznaczonych tu tras kajakowych i żeglarskich miała duży wpływ na ulokowanie w okolicach licznych stanic wodnych, obozowisk i pól biwakowych.

Windsurfing, kitesurfing, bojery i nurkowanie:

To właśnie u nas zrealizujesz swoje marzenia, by wzbić się w powietrze, poczuć swobodę obcowania z naturą i urok głębi kilkunastu pobliskich jezior. Wody największego akwenu w regionie – Jezioraka, to najbardziej przyjazne miejsce dla miłośników windsurfingu, kitesurfingu, nurkowania, zimą natomiast niezwykle tu popularnych bojerów.

Wędkarstwo i myślistwo:

Na terenie Mazur Zachodnich znajduje się wiele niezwykle uroczych i zacisznych miejsc, stworzonych dla miłośników wędkarstwa i myślistwa. Akweny pojezierza obfitują w bogactwo i różnorodność gatunków ryb słodkowodnych. Niejeden wędkarz przeżył tu swoją największą wędkarską przygodę – także zimą, korzystając z uroków wędkarstwa podlodowego.

Dziedzictwo kulturowe:

Na miłośników pieszych, rowerowych i konnych wycieczek czekają tu niezliczone kilometry szlaków, przedstawiających dorobek materialny i duchowy poprzednich pokoleń, w tym przede wszystkim zabytki architektury, sztuki i elementy kultury oraz miejsca związane z ważnymi wydarzeniami i postaciami.

Sporty zimowe:

Mazury Zachodnie, obok możliwości aktywnego wypoczynku wiosną i latem, stwarza również idealne warunki do uprawiania sportów zimowych. Tutejsze lasy i zamarznięte jeziora to najlepsze miejsce dla miłośników narciarstwa biegowego, skiringu, bojerów, kuligów a nawet curlingu, nurkowania podlodowego czy hokeja na lodzie.

Baza turystyczna:

Mazury Zachodnie to nie tylko niezliczone możliwości aktywnego wypoczynku. Na wszystkich, którzy odwiedzą te strony, czeka bardzo dobrze przygotowana baza turystyczna, w skład której wchodzą kilkanaście hoteli, pensjonatów, kawiarni, restauracji, pubów i przystani.

Malownicza kraina

2009-01-03T06:53:00.000-08:00

Mazury Zachodnie pod względem przyrodniczym należą bez wątpienia do najciekawszych i najpiękniejszych regionów naszego kraju. Bogactwo tutejszej fauny i flory, ciekawa rzeźba terenu i bezmiar wód stanowią o dużej atrakcyjności tego miejsca.

Wyjątkowa malowniczość terenu położonego w zachodniej części Warmii i Mazur, między Wisłą, Osą, Drwęcą i Pasłęką, niewątpliwy urok i dostępność komunikacyjna sprawiły, że Mazury Zachodnie stały się miejscem wymarzonego wypoczynku dla wielu turystów odwiedzających te strony. Przybywający z zachodu, północy czy południa, w tych okolicach po raz pierwszy stykają się z urokami krainy tysiąca jezior. Tu właśnie wita turystów jedno z największych jezior Polski – Jeziorak. Tędy przepływa niezwykle urokliwa rzeka Drwęca. Tu biegnie znaczna część Kanału Elbląskiego.

Położenie Mazur Zachodnich wyznacza od zachodu dolina dolnej Wisły, od wschodu Pojezierza Mazurskie, od północy sąsiaduje ono z Pobrzeżem Gdańskim, od południa zaś z Pojezierzem Chełmińsko-Dobrzyńskim. Ze względu na atrakcje turystyczne i tradycje historyczne oraz kulturowe – utożsamia się je z terytorium administracyjnym powiatu iławskiego i ostródzkiego. To właśnie tu, poza ciekawymi obiektami dawnej kultury mieszczańskiej i dworskiej, są też, pamiętające średniowiecze, obiekty sakralne oraz ruiny warowni i pałaców dawnej arystokracji pruskiej.

Urozmaicony krajobraz, czyste środowisko, obecność licznych, cennych gatunków roślin i zwierząt, duża liczba jezior, lasów, liczne rezerwaty i pomniki przyrody, wydarzenia kulturalne, bogata przeszłość, cenne zabytki architektury oraz miejsca ważnych wydarzeń historycznych to atuty, które zdecydowały o zaliczeniu regionu do jednego z najpiękniejszych i najbardziej interesujących w tej części Europy. Ale o tym niech on sam opowie, bo żadna, nawet najbardziej rozbudowana i wyczerpująca charakterystyka tego magicznego miejsca nie zastąpi jego własnej opowieści, z którą z roku na rok zapoznają się przybywający tu w poszukiwaniu ciszy i spokoju amatorzy aktywnego wypoczynku.